Obowiązki polskich organów i instytucji administracyjnych wynikające z procesu restytucji dóbr kultury w świetle obowiązujących regulacji prawnych
Kontekst porównawczy i postulatywny legislacyjnie (de lege ferenda)
Liczba stron: 366
Format: 15,8x23,5 cm
Rok wydania: 2022
Data premiery: 19.01.2023
Data wydania e-booka: 07.11.2025
Opis książki
Książka Anny Mazur stanowi próbę kompleksowego ujęcia problematyki wskazanej w tytule i jest cennym uzupełnieniem literatury dotyczącej dziedzictwa kulturowego i jego ochrony w kontekście restytucji dóbr kultury. W mojej ocenie to kompetentnie, metodologicznie poprawnie przygotowana monografia z zakresu prawno-administracyjnych aspektów wskazanej ochrony. Powinna się ona spotkać z zainteresowaniem nie tylko środowisk naukowych oraz osób zawodowo związanych z dziedzictwem kulturowym i jego ochroną, ale także szerszego kręgu czytelników zaciekawionych tematyką ochrony i restytucji dóbr kultury, m.in. ze względu na występujące tu aspekty historyczne, porównawcze oraz przytoczone kazusy. Część z tych przypadków może być znana tej ostatniej grupie osób również z nawiązujących do podobnej problematyki opracowań historycznych czy artystycznych, np. filmu Adela poświęconego rewindykacji zagrabionych dzieł Gustava Klimta.
Z recenzji dra hab. Bolesława Macieja Ćwiertniaka
Z recenzji dra hab. Bolesława Macieja Ćwiertniaka
O Autorce
ANNA MAZUR – doktor nauk prawnych. Autorka obronionej z wyróżnieniem rozprawy doktorskiej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, którą przygotowała pod kierunkiem prof. dra hab. Piotra Dobosza w Katedrze Prawa Administracyjnego. Rozprawa ta pod tytułem „Obowiązki polskich organów i instytucji administracyjnych wynikające z procesu restytucji dóbr kultury w świetle obowiązujących regulacji prawnych – kontekst porównawczy i postulatywny legislacyjnie (de lege ferenda)” stanowiła podstawę przygotowania tej publikacji. Laureatka VI edycji „Diamentowego Grantu”. 9 kwietnia 2022 roku ukończyła aplikację sędziowską w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, od 14 września 2022 roku asesor sądowy w Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie. W działalności naukowej skupia się głównie na kwestiach związanych z restytucją dóbr kultury oraz ochroną dziedzictwa.
ISBN: 978-83-233-5162-7
e-ISBN (pdf): 978-83-233-7368-1
Kraj pochodzenia producenta: Polska
POLECANE KSIĄŻKI
46,90
zł
37,52
zł
65,00
zł
52,00
zł
NOWOŚCI
58,80
zł
47,04
zł
Obowiązki polskich organów i instytucji administracyjnych wynikające z procesu restytucji dóbr kultury w świetle obowiązujących regulacji prawnych
Kontekst porównawczy i postulatywny legislacyjnie (de lege ferenda)
SPIS TREŚCI
Wykaz najważniejszych skrótów 11
Wykaz podstawowych pojęć stosowanych w książce 13
Wstęp 15
Rozdział 1
Organy i instytucje administracyjne, kompetencje, obowiązki i prerogatywy w nauce prawa administracyjnego . 27
1.1. Organy a instytucje administracyjne 27
1.1.1. Podmioty administracji publicznej 29
1.1.2. Organ administracji publicznej . 40
1.1.2.1. Organ administracji publicznej w nauce prawa administracyjnego 40
1.1.2.2. Rodzaje organów administracji publicznej 46
1.1.3. Organy administrujące . 48
1.1.4. Instytucje administracyjne 51
1.2. Kompetencja w nauce prawa administracyjnego . 55
1.2.1. Pojęcie kompetencji 55
1.2.2. Kompetencja a obowiązek 58
1.2.3. Kompetencja a zadanie 60
1.2.4. Naruszenie normy kompetencyjnej 61
1.2.5. Spory kompetencyjne . 63
1.3. Obowiązek w nauce prawa administracyjnego 65
1.3.1. Pojęcie obowiązku 65
1.3.2. Źródła obowiązku 65
1.3.3. Obowiązek a uprawnienie . 69
1.3.4. Brak realizacji obowiązku a naruszenie kompetencji . 70
1.4. Prerogatywa 71
1.4.1. Pojęcie prerogatywy . 71
1.4.2. Prerogatywa jako pojęcie określające kompetencje organu administracji publicznej 76
1.5. Podsumowanie 80
Rozdział 2
Instytucja restytucji dóbr kultury 83
2.1. Źródło obowiązku państwa w prawie międzynarodowym 83
2.2. Pojęcie restytucji dóbr kultury 89
2.2.1. Podstawy prawne restytucji w prawie międzynarodowym do czasu zakończenia I wojny światowej . 97
2.2.2. Kształtowanie się zasad restytucji dóbr kultury 100
2.2.3. Podział restytucji dóbr kultury . 109
2.2.4. Restytucja realizowana po II wojnie światowej – okres powojenny . 111
2.2.5. Restytucja w strefie amerykańskiej 116
2.2.5. Restytucja dóbr zagrabionych podczas II wojny światowej – okres od lat 90. XX wieku . 124
2.2.6. Restytucja współcześnie – wybrane źródła prawa 130
2.2.6.1. Konwencja haska 130
2.2.6.2. Restytucja realizowana na podstawie aktów prawnych przyjętych w ramach UNESCO i UNIDROIT 132
2.2.6.3. Restytucja realizowana na podstawie porządku prawnego Unii Europejskiej 135
2.2.7. Kierunki rozwoju restytucji dóbr kultury 137
2.2.7.1. Alternatywne metody rozwiązywania sporów restytucyjnych 140
2.2.7.2. Fair and just solutions . 142
2.2.7.3. Restytucja mienia o małej wartości 144
2.2.7.4. Zakończenie restytucji? 149
2.3. Typologia oraz kompetencje organów i instytucji powołanych do restytucji dóbr kultury 151
2.3.1. Organizacje międzynarodowe . 151
2.3.2. Organy administracyjne 153
2.3.3. Instytucje powołane do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.1. Typologia instytucji powołanych do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.2. Komisje – skład, kompetencje i zakres zadań 155
2.3.3.3. Organizacje pozarządowe będące podmiotami administrującymi i nieposiadające takiego przymiotu 161
2.3.3.4. Instytucje administracyjne 164
2.3.4. Władza sądownicza 166
2.3.5. Rola domów aukcyjnych w procesie restytucji dóbr kultury 167
2.4. Prawo restytucyjne 169
2.5. Podsumowanie 173
Rozdział 3
Kształtowanie się restytucji dóbr kultury w Polsce 177
3.1. Okres po I wojnie światowej . 177
3.1.1. Cele . 177
3.1.2. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Austrii i Niemiec 178
3.1.3. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Rosji . 180
3.2. Działania podejmowane w czasie II wojny światowej 187
3.2.1. Cele . 187
3.2.2. Organizacja – organ i procedura 188
3.2.3. Dokonania i ocena efektywności 190
3.3. Po II wojnie światowej – lata 1944–1953 190
3.3.1. Cele . 190
3.3.2. Organizacja – organ i procedura 192
3.3.3. Sytuacja prawna mienia porzuconego i poniemieckiego 199
3.3.4. Porozumienie rządów ZSRR i NRD dotyczące reparacji oraz zobowiązań finansowo-gospodarczych . 204
3.3.5. Dokonania i ocena efektywności 205
3.4. Lata 90. XX wieku 207
3.4.1. Cele . 207
3.4.2. Organizacja – organ i procedura 210
3.4.2. Podejmowane działania 211
3.4.4. Dokonania i ocena efektywności 214
3.5. Okres po 2005 roku do 2022 roku 214
3.5.1. Cele . 214
3.5.2. Organizacja – organ i procedura 215
3.5.3. Kwestie badań proweniencyjnych w polskich muzeach . 216
3.5.4. Dokonania i ocena efektywności 221
3.6. Podsumowanie 222
Rozdział 4
Szczegółowe regulacje dotyczące restytucji dóbr kultury w wybranych krajach 225
4.1. Niemcy . 225
4.1.1. Działania podejmowane po przekazaniu kwestii naprawienia szkody 225
4.1.2. Działania podejmowane w Niemczech po zjednoczeniu 231
4.1.3. Koordinierungsstelle für Kulturgutverluste . 234
4.1.4. Beratende Kommission – zasady funkcjonowania i rekomendacje 235
4.1.5. Deutsches Zentrum Kulturgutverluste i inne organizacje 244
4.2. Austria 244
4.2.1. Działania podejmowane po wojnie 244
4.2.2. Restytucja po przyjęciu Traktatu państwowego w sprawie odbudowy niezawisłej i demokratycznej Austrii z 15 maja 1955 roku 251
4.2.3. Ustawodawstwo w latach 90. XX wieku 256
4.2.4. Wybrane rekomendacje Kunstrückgabebeirat . 261
4.2.5. Arbitration Panel for In Rem Restitution 264
4.3. Stany Zjednoczone Ameryki . 265
4.3.1. Rola Stanów Zjednoczonych podczas realizacji restytucji po II wojnie światowej 265
4.3.2. Organy powołane do realizowania zadań z zakresu restytucji dóbr kultury 266
4.3.3. Przepisy dotyczące restytucji dóbr kultury 269
4.3.3.1. Holocaust Victims Redress Act 271
4.3.3.2. Holocaust Expropriated Art Recovery Act 272
4.3.3.3. Justice for Uncompensated Survivors Today Act 274
4.3.4. Działania podejmowane przez muzea i organizacje pozarządowe . 276
4.3.5. Rozstrzyganie sporów restytucyjnych przed sądami amerykańskimi 277
4.3.5.1. Kwestia immunitetu jurysdykcyjnego obcych państw 282
4.3.5.2. Kwestia immunitetu dzieł sztuki wypożyczonych na wystawę 286
4.4. Rosja 288
4.4.1. Brygady trofiejne – brak restytucji – restytucja zastępcza 288
4.4.2. Działania podejmowane po II wojnie światowej 291
4.4.3. Lata 90. XX wieku i współcześnie . 292
4.5. Podsumowanie 299
Rozdział 5
Propozycja efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce . 301
5.1. Podstawowe założenia 301
5.1.1. Zarysowanie kwestii reprywatyzacji 303
5.1.2. Wstępne założenia dotyczące efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce 307
5.2. Podmiotowe ukształtowanie procedury do spraw restytucji . 308
5.2.1. Organ właściwy do restytucji . 308
5.2.2. Ciała opiniodawczo-doradcze w polskim systemie ochrony zabytków 311
5.2.3. Komisja opiniodawczo-doradcza 312
5.3. Kwestie proceduralne . 315
5.3.1. Postępowanie w sprawie poszukiwania polskich dóbr kultury 315
5.3.2. Postępowanie w sprawie zwrotu dóbr kultury znajdujących się w Polsce 317
5.3.3. Rola organizacji pozarządowych w realizowaniu restytucji 318
5.4. Podsumowanie 320
Zakończenie 323
Bibliografia 329
Wykaz podstawowych pojęć stosowanych w książce 13
Wstęp 15
Rozdział 1
Organy i instytucje administracyjne, kompetencje, obowiązki i prerogatywy w nauce prawa administracyjnego . 27
1.1. Organy a instytucje administracyjne 27
1.1.1. Podmioty administracji publicznej 29
1.1.2. Organ administracji publicznej . 40
1.1.2.1. Organ administracji publicznej w nauce prawa administracyjnego 40
1.1.2.2. Rodzaje organów administracji publicznej 46
1.1.3. Organy administrujące . 48
1.1.4. Instytucje administracyjne 51
1.2. Kompetencja w nauce prawa administracyjnego . 55
1.2.1. Pojęcie kompetencji 55
1.2.2. Kompetencja a obowiązek 58
1.2.3. Kompetencja a zadanie 60
1.2.4. Naruszenie normy kompetencyjnej 61
1.2.5. Spory kompetencyjne . 63
1.3. Obowiązek w nauce prawa administracyjnego 65
1.3.1. Pojęcie obowiązku 65
1.3.2. Źródła obowiązku 65
1.3.3. Obowiązek a uprawnienie . 69
1.3.4. Brak realizacji obowiązku a naruszenie kompetencji . 70
1.4. Prerogatywa 71
1.4.1. Pojęcie prerogatywy . 71
1.4.2. Prerogatywa jako pojęcie określające kompetencje organu administracji publicznej 76
1.5. Podsumowanie 80
Rozdział 2
Instytucja restytucji dóbr kultury 83
2.1. Źródło obowiązku państwa w prawie międzynarodowym 83
2.2. Pojęcie restytucji dóbr kultury 89
2.2.1. Podstawy prawne restytucji w prawie międzynarodowym do czasu zakończenia I wojny światowej . 97
2.2.2. Kształtowanie się zasad restytucji dóbr kultury 100
2.2.3. Podział restytucji dóbr kultury . 109
2.2.4. Restytucja realizowana po II wojnie światowej – okres powojenny . 111
2.2.5. Restytucja w strefie amerykańskiej 116
2.2.5. Restytucja dóbr zagrabionych podczas II wojny światowej – okres od lat 90. XX wieku . 124
2.2.6. Restytucja współcześnie – wybrane źródła prawa 130
2.2.6.1. Konwencja haska 130
2.2.6.2. Restytucja realizowana na podstawie aktów prawnych przyjętych w ramach UNESCO i UNIDROIT 132
2.2.6.3. Restytucja realizowana na podstawie porządku prawnego Unii Europejskiej 135
2.2.7. Kierunki rozwoju restytucji dóbr kultury 137
2.2.7.1. Alternatywne metody rozwiązywania sporów restytucyjnych 140
2.2.7.2. Fair and just solutions . 142
2.2.7.3. Restytucja mienia o małej wartości 144
2.2.7.4. Zakończenie restytucji? 149
2.3. Typologia oraz kompetencje organów i instytucji powołanych do restytucji dóbr kultury 151
2.3.1. Organizacje międzynarodowe . 151
2.3.2. Organy administracyjne 153
2.3.3. Instytucje powołane do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.1. Typologia instytucji powołanych do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.2. Komisje – skład, kompetencje i zakres zadań 155
2.3.3.3. Organizacje pozarządowe będące podmiotami administrującymi i nieposiadające takiego przymiotu 161
2.3.3.4. Instytucje administracyjne 164
2.3.4. Władza sądownicza 166
2.3.5. Rola domów aukcyjnych w procesie restytucji dóbr kultury 167
2.4. Prawo restytucyjne 169
2.5. Podsumowanie 173
Rozdział 3
Kształtowanie się restytucji dóbr kultury w Polsce 177
3.1. Okres po I wojnie światowej . 177
3.1.1. Cele . 177
3.1.2. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Austrii i Niemiec 178
3.1.3. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Rosji . 180
3.2. Działania podejmowane w czasie II wojny światowej 187
3.2.1. Cele . 187
3.2.2. Organizacja – organ i procedura 188
3.2.3. Dokonania i ocena efektywności 190
3.3. Po II wojnie światowej – lata 1944–1953 190
3.3.1. Cele . 190
3.3.2. Organizacja – organ i procedura 192
3.3.3. Sytuacja prawna mienia porzuconego i poniemieckiego 199
3.3.4. Porozumienie rządów ZSRR i NRD dotyczące reparacji oraz zobowiązań finansowo-gospodarczych . 204
3.3.5. Dokonania i ocena efektywności 205
3.4. Lata 90. XX wieku 207
3.4.1. Cele . 207
3.4.2. Organizacja – organ i procedura 210
3.4.2. Podejmowane działania 211
3.4.4. Dokonania i ocena efektywności 214
3.5. Okres po 2005 roku do 2022 roku 214
3.5.1. Cele . 214
3.5.2. Organizacja – organ i procedura 215
3.5.3. Kwestie badań proweniencyjnych w polskich muzeach . 216
3.5.4. Dokonania i ocena efektywności 221
3.6. Podsumowanie 222
Rozdział 4
Szczegółowe regulacje dotyczące restytucji dóbr kultury w wybranych krajach 225
4.1. Niemcy . 225
4.1.1. Działania podejmowane po przekazaniu kwestii naprawienia szkody 225
4.1.2. Działania podejmowane w Niemczech po zjednoczeniu 231
4.1.3. Koordinierungsstelle für Kulturgutverluste . 234
4.1.4. Beratende Kommission – zasady funkcjonowania i rekomendacje 235
4.1.5. Deutsches Zentrum Kulturgutverluste i inne organizacje 244
4.2. Austria 244
4.2.1. Działania podejmowane po wojnie 244
4.2.2. Restytucja po przyjęciu Traktatu państwowego w sprawie odbudowy niezawisłej i demokratycznej Austrii z 15 maja 1955 roku 251
4.2.3. Ustawodawstwo w latach 90. XX wieku 256
4.2.4. Wybrane rekomendacje Kunstrückgabebeirat . 261
4.2.5. Arbitration Panel for In Rem Restitution 264
4.3. Stany Zjednoczone Ameryki . 265
4.3.1. Rola Stanów Zjednoczonych podczas realizacji restytucji po II wojnie światowej 265
4.3.2. Organy powołane do realizowania zadań z zakresu restytucji dóbr kultury 266
4.3.3. Przepisy dotyczące restytucji dóbr kultury 269
4.3.3.1. Holocaust Victims Redress Act 271
4.3.3.2. Holocaust Expropriated Art Recovery Act 272
4.3.3.3. Justice for Uncompensated Survivors Today Act 274
4.3.4. Działania podejmowane przez muzea i organizacje pozarządowe . 276
4.3.5. Rozstrzyganie sporów restytucyjnych przed sądami amerykańskimi 277
4.3.5.1. Kwestia immunitetu jurysdykcyjnego obcych państw 282
4.3.5.2. Kwestia immunitetu dzieł sztuki wypożyczonych na wystawę 286
4.4. Rosja 288
4.4.1. Brygady trofiejne – brak restytucji – restytucja zastępcza 288
4.4.2. Działania podejmowane po II wojnie światowej 291
4.4.3. Lata 90. XX wieku i współcześnie . 292
4.5. Podsumowanie 299
Rozdział 5
Propozycja efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce . 301
5.1. Podstawowe założenia 301
5.1.1. Zarysowanie kwestii reprywatyzacji 303
5.1.2. Wstępne założenia dotyczące efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce 307
5.2. Podmiotowe ukształtowanie procedury do spraw restytucji . 308
5.2.1. Organ właściwy do restytucji . 308
5.2.2. Ciała opiniodawczo-doradcze w polskim systemie ochrony zabytków 311
5.2.3. Komisja opiniodawczo-doradcza 312
5.3. Kwestie proceduralne . 315
5.3.1. Postępowanie w sprawie poszukiwania polskich dóbr kultury 315
5.3.2. Postępowanie w sprawie zwrotu dóbr kultury znajdujących się w Polsce 317
5.3.3. Rola organizacji pozarządowych w realizowaniu restytucji 318
5.4. Podsumowanie 320
Zakończenie 323
Bibliografia 329
Obowiązki polskich organów i instytucji administracyjnych wynikające z procesu restytucji dóbr kultury w świetle obowiązujących regulacji prawnych
Kontekst porównawczy i postulatywny legislacyjnie (de lege ferenda)
SPIS TREŚCI
Wykaz najważniejszych skrótów 11
Wykaz podstawowych pojęć stosowanych w książce 13
Wstęp 15
Rozdział 1
Organy i instytucje administracyjne, kompetencje, obowiązki i prerogatywy w nauce prawa administracyjnego . 27
1.1. Organy a instytucje administracyjne 27
1.1.1. Podmioty administracji publicznej 29
1.1.2. Organ administracji publicznej . 40
1.1.2.1. Organ administracji publicznej w nauce prawa administracyjnego 40
1.1.2.2. Rodzaje organów administracji publicznej 46
1.1.3. Organy administrujące . 48
1.1.4. Instytucje administracyjne 51
1.2. Kompetencja w nauce prawa administracyjnego . 55
1.2.1. Pojęcie kompetencji 55
1.2.2. Kompetencja a obowiązek 58
1.2.3. Kompetencja a zadanie 60
1.2.4. Naruszenie normy kompetencyjnej 61
1.2.5. Spory kompetencyjne . 63
1.3. Obowiązek w nauce prawa administracyjnego 65
1.3.1. Pojęcie obowiązku 65
1.3.2. Źródła obowiązku 65
1.3.3. Obowiązek a uprawnienie . 69
1.3.4. Brak realizacji obowiązku a naruszenie kompetencji . 70
1.4. Prerogatywa 71
1.4.1. Pojęcie prerogatywy . 71
1.4.2. Prerogatywa jako pojęcie określające kompetencje organu administracji publicznej 76
1.5. Podsumowanie 80
Rozdział 2
Instytucja restytucji dóbr kultury 83
2.1. Źródło obowiązku państwa w prawie międzynarodowym 83
2.2. Pojęcie restytucji dóbr kultury 89
2.2.1. Podstawy prawne restytucji w prawie międzynarodowym do czasu zakończenia I wojny światowej . 97
2.2.2. Kształtowanie się zasad restytucji dóbr kultury 100
2.2.3. Podział restytucji dóbr kultury . 109
2.2.4. Restytucja realizowana po II wojnie światowej – okres powojenny . 111
2.2.5. Restytucja w strefie amerykańskiej 116
2.2.5. Restytucja dóbr zagrabionych podczas II wojny światowej – okres od lat 90. XX wieku . 124
2.2.6. Restytucja współcześnie – wybrane źródła prawa 130
2.2.6.1. Konwencja haska 130
2.2.6.2. Restytucja realizowana na podstawie aktów prawnych przyjętych w ramach UNESCO i UNIDROIT 132
2.2.6.3. Restytucja realizowana na podstawie porządku prawnego Unii Europejskiej 135
2.2.7. Kierunki rozwoju restytucji dóbr kultury 137
2.2.7.1. Alternatywne metody rozwiązywania sporów restytucyjnych 140
2.2.7.2. Fair and just solutions . 142
2.2.7.3. Restytucja mienia o małej wartości 144
2.2.7.4. Zakończenie restytucji? 149
2.3. Typologia oraz kompetencje organów i instytucji powołanych do restytucji dóbr kultury 151
2.3.1. Organizacje międzynarodowe . 151
2.3.2. Organy administracyjne 153
2.3.3. Instytucje powołane do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.1. Typologia instytucji powołanych do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.2. Komisje – skład, kompetencje i zakres zadań 155
2.3.3.3. Organizacje pozarządowe będące podmiotami administrującymi i nieposiadające takiego przymiotu 161
2.3.3.4. Instytucje administracyjne 164
2.3.4. Władza sądownicza 166
2.3.5. Rola domów aukcyjnych w procesie restytucji dóbr kultury 167
2.4. Prawo restytucyjne 169
2.5. Podsumowanie 173
Rozdział 3
Kształtowanie się restytucji dóbr kultury w Polsce 177
3.1. Okres po I wojnie światowej . 177
3.1.1. Cele . 177
3.1.2. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Austrii i Niemiec 178
3.1.3. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Rosji . 180
3.2. Działania podejmowane w czasie II wojny światowej 187
3.2.1. Cele . 187
3.2.2. Organizacja – organ i procedura 188
3.2.3. Dokonania i ocena efektywności 190
3.3. Po II wojnie światowej – lata 1944–1953 190
3.3.1. Cele . 190
3.3.2. Organizacja – organ i procedura 192
3.3.3. Sytuacja prawna mienia porzuconego i poniemieckiego 199
3.3.4. Porozumienie rządów ZSRR i NRD dotyczące reparacji oraz zobowiązań finansowo-gospodarczych . 204
3.3.5. Dokonania i ocena efektywności 205
3.4. Lata 90. XX wieku 207
3.4.1. Cele . 207
3.4.2. Organizacja – organ i procedura 210
3.4.2. Podejmowane działania 211
3.4.4. Dokonania i ocena efektywności 214
3.5. Okres po 2005 roku do 2022 roku 214
3.5.1. Cele . 214
3.5.2. Organizacja – organ i procedura 215
3.5.3. Kwestie badań proweniencyjnych w polskich muzeach . 216
3.5.4. Dokonania i ocena efektywności 221
3.6. Podsumowanie 222
Rozdział 4
Szczegółowe regulacje dotyczące restytucji dóbr kultury w wybranych krajach 225
4.1. Niemcy . 225
4.1.1. Działania podejmowane po przekazaniu kwestii naprawienia szkody 225
4.1.2. Działania podejmowane w Niemczech po zjednoczeniu 231
4.1.3. Koordinierungsstelle für Kulturgutverluste . 234
4.1.4. Beratende Kommission – zasady funkcjonowania i rekomendacje 235
4.1.5. Deutsches Zentrum Kulturgutverluste i inne organizacje 244
4.2. Austria 244
4.2.1. Działania podejmowane po wojnie 244
4.2.2. Restytucja po przyjęciu Traktatu państwowego w sprawie odbudowy niezawisłej i demokratycznej Austrii z 15 maja 1955 roku 251
4.2.3. Ustawodawstwo w latach 90. XX wieku 256
4.2.4. Wybrane rekomendacje Kunstrückgabebeirat . 261
4.2.5. Arbitration Panel for In Rem Restitution 264
4.3. Stany Zjednoczone Ameryki . 265
4.3.1. Rola Stanów Zjednoczonych podczas realizacji restytucji po II wojnie światowej 265
4.3.2. Organy powołane do realizowania zadań z zakresu restytucji dóbr kultury 266
4.3.3. Przepisy dotyczące restytucji dóbr kultury 269
4.3.3.1. Holocaust Victims Redress Act 271
4.3.3.2. Holocaust Expropriated Art Recovery Act 272
4.3.3.3. Justice for Uncompensated Survivors Today Act 274
4.3.4. Działania podejmowane przez muzea i organizacje pozarządowe . 276
4.3.5. Rozstrzyganie sporów restytucyjnych przed sądami amerykańskimi 277
4.3.5.1. Kwestia immunitetu jurysdykcyjnego obcych państw 282
4.3.5.2. Kwestia immunitetu dzieł sztuki wypożyczonych na wystawę 286
4.4. Rosja 288
4.4.1. Brygady trofiejne – brak restytucji – restytucja zastępcza 288
4.4.2. Działania podejmowane po II wojnie światowej 291
4.4.3. Lata 90. XX wieku i współcześnie . 292
4.5. Podsumowanie 299
Rozdział 5
Propozycja efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce . 301
5.1. Podstawowe założenia 301
5.1.1. Zarysowanie kwestii reprywatyzacji 303
5.1.2. Wstępne założenia dotyczące efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce 307
5.2. Podmiotowe ukształtowanie procedury do spraw restytucji . 308
5.2.1. Organ właściwy do restytucji . 308
5.2.2. Ciała opiniodawczo-doradcze w polskim systemie ochrony zabytków 311
5.2.3. Komisja opiniodawczo-doradcza 312
5.3. Kwestie proceduralne . 315
5.3.1. Postępowanie w sprawie poszukiwania polskich dóbr kultury 315
5.3.2. Postępowanie w sprawie zwrotu dóbr kultury znajdujących się w Polsce 317
5.3.3. Rola organizacji pozarządowych w realizowaniu restytucji 318
5.4. Podsumowanie 320
Zakończenie 323
Bibliografia 329
Wykaz podstawowych pojęć stosowanych w książce 13
Wstęp 15
Rozdział 1
Organy i instytucje administracyjne, kompetencje, obowiązki i prerogatywy w nauce prawa administracyjnego . 27
1.1. Organy a instytucje administracyjne 27
1.1.1. Podmioty administracji publicznej 29
1.1.2. Organ administracji publicznej . 40
1.1.2.1. Organ administracji publicznej w nauce prawa administracyjnego 40
1.1.2.2. Rodzaje organów administracji publicznej 46
1.1.3. Organy administrujące . 48
1.1.4. Instytucje administracyjne 51
1.2. Kompetencja w nauce prawa administracyjnego . 55
1.2.1. Pojęcie kompetencji 55
1.2.2. Kompetencja a obowiązek 58
1.2.3. Kompetencja a zadanie 60
1.2.4. Naruszenie normy kompetencyjnej 61
1.2.5. Spory kompetencyjne . 63
1.3. Obowiązek w nauce prawa administracyjnego 65
1.3.1. Pojęcie obowiązku 65
1.3.2. Źródła obowiązku 65
1.3.3. Obowiązek a uprawnienie . 69
1.3.4. Brak realizacji obowiązku a naruszenie kompetencji . 70
1.4. Prerogatywa 71
1.4.1. Pojęcie prerogatywy . 71
1.4.2. Prerogatywa jako pojęcie określające kompetencje organu administracji publicznej 76
1.5. Podsumowanie 80
Rozdział 2
Instytucja restytucji dóbr kultury 83
2.1. Źródło obowiązku państwa w prawie międzynarodowym 83
2.2. Pojęcie restytucji dóbr kultury 89
2.2.1. Podstawy prawne restytucji w prawie międzynarodowym do czasu zakończenia I wojny światowej . 97
2.2.2. Kształtowanie się zasad restytucji dóbr kultury 100
2.2.3. Podział restytucji dóbr kultury . 109
2.2.4. Restytucja realizowana po II wojnie światowej – okres powojenny . 111
2.2.5. Restytucja w strefie amerykańskiej 116
2.2.5. Restytucja dóbr zagrabionych podczas II wojny światowej – okres od lat 90. XX wieku . 124
2.2.6. Restytucja współcześnie – wybrane źródła prawa 130
2.2.6.1. Konwencja haska 130
2.2.6.2. Restytucja realizowana na podstawie aktów prawnych przyjętych w ramach UNESCO i UNIDROIT 132
2.2.6.3. Restytucja realizowana na podstawie porządku prawnego Unii Europejskiej 135
2.2.7. Kierunki rozwoju restytucji dóbr kultury 137
2.2.7.1. Alternatywne metody rozwiązywania sporów restytucyjnych 140
2.2.7.2. Fair and just solutions . 142
2.2.7.3. Restytucja mienia o małej wartości 144
2.2.7.4. Zakończenie restytucji? 149
2.3. Typologia oraz kompetencje organów i instytucji powołanych do restytucji dóbr kultury 151
2.3.1. Organizacje międzynarodowe . 151
2.3.2. Organy administracyjne 153
2.3.3. Instytucje powołane do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.1. Typologia instytucji powołanych do rozstrzygania kwestii restytucji dóbr kultury 154
2.3.3.2. Komisje – skład, kompetencje i zakres zadań 155
2.3.3.3. Organizacje pozarządowe będące podmiotami administrującymi i nieposiadające takiego przymiotu 161
2.3.3.4. Instytucje administracyjne 164
2.3.4. Władza sądownicza 166
2.3.5. Rola domów aukcyjnych w procesie restytucji dóbr kultury 167
2.4. Prawo restytucyjne 169
2.5. Podsumowanie 173
Rozdział 3
Kształtowanie się restytucji dóbr kultury w Polsce 177
3.1. Okres po I wojnie światowej . 177
3.1.1. Cele . 177
3.1.2. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Austrii i Niemiec 178
3.1.3. Organizacja – organ i procedura – restytucja z Rosji . 180
3.2. Działania podejmowane w czasie II wojny światowej 187
3.2.1. Cele . 187
3.2.2. Organizacja – organ i procedura 188
3.2.3. Dokonania i ocena efektywności 190
3.3. Po II wojnie światowej – lata 1944–1953 190
3.3.1. Cele . 190
3.3.2. Organizacja – organ i procedura 192
3.3.3. Sytuacja prawna mienia porzuconego i poniemieckiego 199
3.3.4. Porozumienie rządów ZSRR i NRD dotyczące reparacji oraz zobowiązań finansowo-gospodarczych . 204
3.3.5. Dokonania i ocena efektywności 205
3.4. Lata 90. XX wieku 207
3.4.1. Cele . 207
3.4.2. Organizacja – organ i procedura 210
3.4.2. Podejmowane działania 211
3.4.4. Dokonania i ocena efektywności 214
3.5. Okres po 2005 roku do 2022 roku 214
3.5.1. Cele . 214
3.5.2. Organizacja – organ i procedura 215
3.5.3. Kwestie badań proweniencyjnych w polskich muzeach . 216
3.5.4. Dokonania i ocena efektywności 221
3.6. Podsumowanie 222
Rozdział 4
Szczegółowe regulacje dotyczące restytucji dóbr kultury w wybranych krajach 225
4.1. Niemcy . 225
4.1.1. Działania podejmowane po przekazaniu kwestii naprawienia szkody 225
4.1.2. Działania podejmowane w Niemczech po zjednoczeniu 231
4.1.3. Koordinierungsstelle für Kulturgutverluste . 234
4.1.4. Beratende Kommission – zasady funkcjonowania i rekomendacje 235
4.1.5. Deutsches Zentrum Kulturgutverluste i inne organizacje 244
4.2. Austria 244
4.2.1. Działania podejmowane po wojnie 244
4.2.2. Restytucja po przyjęciu Traktatu państwowego w sprawie odbudowy niezawisłej i demokratycznej Austrii z 15 maja 1955 roku 251
4.2.3. Ustawodawstwo w latach 90. XX wieku 256
4.2.4. Wybrane rekomendacje Kunstrückgabebeirat . 261
4.2.5. Arbitration Panel for In Rem Restitution 264
4.3. Stany Zjednoczone Ameryki . 265
4.3.1. Rola Stanów Zjednoczonych podczas realizacji restytucji po II wojnie światowej 265
4.3.2. Organy powołane do realizowania zadań z zakresu restytucji dóbr kultury 266
4.3.3. Przepisy dotyczące restytucji dóbr kultury 269
4.3.3.1. Holocaust Victims Redress Act 271
4.3.3.2. Holocaust Expropriated Art Recovery Act 272
4.3.3.3. Justice for Uncompensated Survivors Today Act 274
4.3.4. Działania podejmowane przez muzea i organizacje pozarządowe . 276
4.3.5. Rozstrzyganie sporów restytucyjnych przed sądami amerykańskimi 277
4.3.5.1. Kwestia immunitetu jurysdykcyjnego obcych państw 282
4.3.5.2. Kwestia immunitetu dzieł sztuki wypożyczonych na wystawę 286
4.4. Rosja 288
4.4.1. Brygady trofiejne – brak restytucji – restytucja zastępcza 288
4.4.2. Działania podejmowane po II wojnie światowej 291
4.4.3. Lata 90. XX wieku i współcześnie . 292
4.5. Podsumowanie 299
Rozdział 5
Propozycja efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce . 301
5.1. Podstawowe założenia 301
5.1.1. Zarysowanie kwestii reprywatyzacji 303
5.1.2. Wstępne założenia dotyczące efektywnego modelu restytucji dóbr kultury w Polsce 307
5.2. Podmiotowe ukształtowanie procedury do spraw restytucji . 308
5.2.1. Organ właściwy do restytucji . 308
5.2.2. Ciała opiniodawczo-doradcze w polskim systemie ochrony zabytków 311
5.2.3. Komisja opiniodawczo-doradcza 312
5.3. Kwestie proceduralne . 315
5.3.1. Postępowanie w sprawie poszukiwania polskich dóbr kultury 315
5.3.2. Postępowanie w sprawie zwrotu dóbr kultury znajdujących się w Polsce 317
5.3.3. Rola organizacji pozarządowych w realizowaniu restytucji 318
5.4. Podsumowanie 320
Zakończenie 323
Bibliografia 329
Wybierz rozdziały:
Wartość zamówienia:
0.00 zł