Jako specjalista od pracy z pamięcią ciągle słyszę o zapominaniu. Nie tylko od moich pacjentów, którzy zazwyczaj cierpią na zaburzenia wywołujące patologiczne zapominanie i wykazują całkiem słuszne zaniepokojenie swoim stanem. Słyszę o nim praktycznie od wszystkich innych, czyli od szerokiego grona osób skarżących się na zwyczajne zapominanie, takie, z jakim się rodzimy, i jest zupełnie naturalną cechą odróżniającą nas od siebie nawzajem, jak wzrost czy inne wrodzone właściwości. Nie użalam się na te skargi. Moja zapominalskość też mnie frustruje, poza tym obowiązkiem lekarza jest udzielanie rad w sposób życzliwy. W zasadzie jestem prawie pewien, że początkowa fascynacja pamięcią, która wpłynęła na moje późniejsze zainteresowania akademickie, szkolenia i karierę, wzięła się z mojej skłonności do zapominania. Któż nie pragnąłby mieć lepszej pamięci? Żeby lepiej zdawać egzaminy, szczegółowo pamiętać treść przeczytanych książek czy obejrzanych filmów albo sypać faktami jak z rękawa; żeby zaangażować umysły słuchaczy na intelektualnych debatach lub dotrzeć do serc ciekawostkami czy recytowaniem poezji.

To, że zapominanie jest pewnym zakłóceniem w układzie pamięci lub przynajmniej drobną niedogodnością, od zawsze było powszechną naukową opinią. Z tego powodu badacze pierwotnie koncentrowali się na odkryciu tego, w jaki sposób mózg tworzy, przechowuje i wydobywa wspomnienia; jak wspomnienie zostaje uchwycone, przetworzone i skatalogowane. O ile niektórzy naukowcy intuicyjnie czują, że zapominanie potencjalnie może mieć korzyści, o tyle blaknięcie wspomnień, jak zakurzonych fotografii schowanych na strychu, zwykle uznawane jest albo za nieprawidłowe funkcjonowanie urządzenia zapisującego, albo za kruchość materiału, na którym je utrwalono. Właśnie powszechna opinia, według której szlachetnie jest dążyć do coraz lepszej pamięci, podczas gdy zapominaniu należy zapobiegać i zawzięcie je zwalczać, ukierunkowała moją ścieżkę szkoleń i kariery.

Przez ponad trzydzieści pięć lat studiowałem pamięć. W trakcie studiów licencjackich z psychologii eksperymentalnej na Uniwersytecie Nowojorskim napisałem i opublikowałem pierwszy artykuł i pracę dyplomową na temat tego, jak emocje mogą zaburzyć to, co postrzegamy, i jak to zapamiętujemy. Będąc studentem medycyny i doktorantem na Uniwersytecie Columbia, pracowałem w laboratorium Erika Kandela, badacza pamięci, który w 2000 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za odkrycia dotyczące tego, jak przebiega proces zapamiętywania w neuronach różnych zwierząt. Po ukończeniu habilitacji na stypendium naukowym na Uniwersytecie Columbia, kiedy to z Richardem Mayeux, wybitnym genetykiem i lekarzem specjalizującym się w chorobie Alzheimera, badaliśmy tę przypadłość i inne rodzaje zaburzeń pamięci, harowałem we własnym laboratorium, zgłębiając przyczyny powstawania tej choroby i innych zaburzeń pamięci w starszym wieku. Szukałem potencjalnych sposobów leczenia.

Może i nie da się nauczyć nowych sztuczek wiekowego psa, ale dla nas zapominanie tych starych jest błogosławieństwem, bo okazuje się, że ja, tak samo jak wielu innych badaczy pamięci i lekarzy zajmujących się tym tematem, popełniłem błąd w kwestii procesu zapominania. Najnowsze badania w dziedzinie neurobiologii, psychologii, medycyny i informatyki przyczyniły się do widocznej zmiany toku myślenia. Wiemy już, że zapominanie nie tylko jest naturalnym procesem, ale także przynosi korzyść naszym poznawczym i twórczym umiejętnościom, pozytywnie wpływa na emocjonalny dobrostan czy nawet zdrowie społeczne.

(FRAGMENT PROLOGU)