Spis treści

Wykaz ważniejszych skrótów i terminów  13

Wstęp  17

Część I. Polityka energetyczna Francji

1. Kształtowanie narodowych preferencji w świetle teorii integracji europejskiej  33
1.1. Teorie integracji europejskiej – wybór koncepcji  33
1.1.1. Interes narodowy w świetle teorii integracji regionalnej neofunkcjonalizmu  36
1.1.2. Kształtowanie i realizacja preferencji narodowych w koncepcji liberalizmu międzyrządowego  39
1.1.3. Interes narodowy w świetle koncepcji nowego instytucjonalizmu  46
1.2. Wnioski  54

2. Bilans energetyczny i uwarunkowania surowcowe Francji  56
2.1. Problem zależności energetycznej (import dependency)  56
2.2. Francuskie zasoby strategicznych paliw kopalnych  57
2.2.1. Węgiel  58
2.2.2. Ropa naftowa  58
2.2.3. Gaz ziemny 61
2.2.4. Energetyka jądrowa i rynek energii elektrycznej  64
2.2.5. Odnawialne źródła energii  69
2.3. Wnioski  72

3. Założenia, ramy instytucjonalne i główni aktorzy polityki energetycznej Francji  73
3.1. Założenia i koncepcje polityki energetycznej Francji  73
3.1.1. Fazy kształtowania założeń francuskiej polityki energetycznej  73
3.1.2. Kształtowanie założeń polityki energetycznej w debacie publicznej – „Grenelle de l’environnement”  76
3.1.3. Francuski model na tle trzech fi larów polityki energetycznej UE  78
3.2. Ramy instytucjonalne i główni aktorzy sektora energetycznego  78
3.2.1. Funkcja kontrolno-nadzorcza  78
3.2.1.1. Ministerstwo Ekologii, Zrównoważonego Rozwoju i Energii (Ministère de l’Écologie, du Développement durable et de l’Énergie – MEDDE).  78
3.2.1.2. Komisja Regulacji Energii (Commission de régulation de l’énergie – CRE)  79
3.2.1.3. Urząd Bezpieczeństwa Nuklearnego (Autorité de sûreté nucléaire – ASN)  80
3.2.1.4. Instytut Ochrony Radiologicznej i Bezpieczeństwa Jądrowego (L’Institut de Radioprotection et de Sûreté Nucléaire – IRSN)  80
3.2.2. Funkcja badawczo-rozwojowa i doradcza  80
3.2.2.1. Komisariat Energii Atomowej (Commissariat à l’énergie atomique – CEA)  80
3.2.2.2. Agencja ds. Środowiska i Efektywności Energetycznej (Agence de l’environnement et de la Maîtrise de l’Énergie – ADEME)  81
3.2.2.3. Rada Polityki Jądrowej (Conseil de politique nucléaire – CPN)  81
3.2.3. Funkcja eksploatacyjno-przemysłowa 81
3.2.3.1. AREVA  81
3.2.3.2. Krajowa Agencja Zarządzania Odpadami Promieniotwórczymi (Agence Nationale pour la Gestion des Déchets Radioactifs – ANDRA)  83
3.2.3.3. EDF (Électricité de France)  83
3.2.3.4. GDF-Suez  86
3.3. Wnioski  89

4. Energetyka jądrowa we Francji  91
4.1. Geneza i rozwój energetyki jądrowej we Francji  91
4.1.1. Powojenne początki programu jądrowego  91
4.1.2. Plan Messmera – „tout électrique – tout nucléaire”  94
4.1.3. Energetyka jądrowa na krajowej scenie politycznej w latach 80. i 90. XX wieku  96
4.2. Znaczenie energetyki jądrowej dla Francji  99
4.2.1. Polityczno-wojskowe atrybuty energetyki jądrowej  99
4.2.2. Gospodarcze atrybuty energetyki jądrowej  100
4.2.3. Problem społecznej akceptacji elektrowni jądrowych  102
4.2.4. Wahania nastrojów opinii społecznej  104
4.3. Perspektywy energetyki jądrowej we Francji  105
4.3.1. Spór o przyszłość energetyki jądrowej w kampanii prezydenckiej 2012 105
4.3.1.1. Wizja Nicolasa Sarkozy’ego – energetyka jądrowa gwarancją niezależności  106
4.4.1.2. Wizja François Hollande’a – energia jądrowa w zrównoważonym bilansie energetycznym  108
4.3.2. Implikacje ograniczenia programu energetyki jądrowej  109
4.4. Wnioski  111

Część II. W kierunku wspólnej polityki energetycznej UE

5. Ewolucja i rozwój polityki energetycznej WE/UE  115
5.1. Bilans energetyczny UE i kierunki importu surowców strategicznych  115
5.2. Od EWWS i EWEA do wspólnego rynku energetycznego (internal energy market)  117
5.3. Podstawy prawno-traktatowe polityki energetycznej WE/UE  124
5.4. Ramy instytucjonalne UE odpowiedzialne za bezpieczeństwo energetyczne 126
5.4.1. Instytucje unijne  126
5.4.1.1. Dyrekcja Generalna ds. Energii (DG ENER)  127
5.4.1.2. Rada UE  127
5.4.1.3. Rola Parlamentu Europejskiego  128
5.4.2. Unijne agencje wspierające  128
5.4.2.1. Agencja Dostaw Euratom  128
5.4.2.2. Agencja Wykonawcza ds. Konkurencyjności i Innowacji  128
5.4.2.3. Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki 129
5.4.3. Organizacje zintegrowane i podmioty współpracujące  130
5.4.3.1. Europejska Sieć Operatorów Systemów Przesyłowych  130
5.4.3.2. Rada Europejskich Regulatorów Energii  130
5.5. „Łańcuch jest tak mocny jak jego najsłabsze ogniwo”, czyli bezpieczeństwo dostaw i infrastruktury  131
5.5.1. Rozwój transeuropejskiej infrastruktury przesyłu surowców  131
5.5.2. Regulacje na rzecz bezpieczeństwa dostaw i w sytuacjach kryzysowych  134
5.6. Budowa wspólnego rynku energetycznego wewnątrz UE  135
5.6.1. Uwarunkowania liberalizacji sektora energetycznego w WE/UE  135
5.6.2. Pakiety energetyczne jako instrumenty liberalizacji sektora energetycznego  138
5.6.2.1. I pakiet  138
5.6.2.2. II pakiet  140
5.6.2.3. III pakiet  141
5.7. Dokończenie Wewnętrznego Rynku Energii i organizacja rynków  144
5.8. Wnioski  145

6. Francja wobec polityki energetycznej UE i budowy Wewnętrznego Rynku Energii  148
6.1. Liberalizacja sektora energetycznego we Francji: między solidaryzmem a indywidualizmem  148
6.1.1. Bariery liberalizacji sektora energetycznego we Francji  149
6.1.1.1. Tradycje interwencjonizmu państwa i konsekwencje fali nacjonalizacji  149
6.1.1.2. Implikacje usług użyteczności publicznej i taryf regulowanych a prawa wolnego rynku  151
6.2. Kształtowanie i ewolucja postaw wobec procesu liberalizacji sektora energetycznego we Francji  153
6.2.1. Francja w początkowej fazie procesu liberalizacji sektora energetycznego  153
6.2.2. Stanowisko Francji wobec liberalizacji sektora energetycznego po 2000 roku  158
6.2.2.1. „Minimum europeizacji”  158
6.2.2.2. Od protekcjonizmu do „patriotyzmu gospodarczego”  159
6.3. Adaptacja francuskiego sektora energetycznego do wymogów kolejnych pakietów energetycznych  162
6.3.1. Demonopolizacja i liberalizacja rynku energii elektrycznej we Francji w świetle wymogów kolejnych pakietów energetycznych 162
6.3.1.1. Filozofia wspólnotowa a interes narodowy. Nowa organizacja rynku energii elektrycznej – la loi NOME  166
6.3.1.2. Raport Champsaur  166
6.3.1.3. Akceptacja Komisji, protest konkurentów  167
6.3.2. Liberalizacja francuskiego rynku gazu  168
6.3.3. Francja a unbundling, czyli trzeci etap liberalizacji  170
6.4. Spór Komisji z Francją o praktyki monopolistyczne w sektorze energetycznym  172
6.4.1. Problem umów długoterminowych  173
6.4.1.1. Blokowanie rynku gazu  173
6.4.1.2. Blokowanie rynku energii elektrycznej  174
6.4.2. Zmowy kartelowe i podział rynku  175
6.5. Wnioski  176

7. W kierunku zewnętrznej polityki energetycznej UE  178
7.1. Podstawy prawno-traktatowe i instytucjonalizacja zewnętrznego wymiaru polityki energetycznej UE  178
7.1.1. Znaczenie art. 308 TWE dla rozwoju współpracy w sektorze energii  178
7.1.2. TEWWS  180
7.1.3. TEWG i TEWEA  180
7.1.4. Traktaty z Maastricht, Amsterdamu i Nicei 181
7.1.5. Traktat lizboński  182
7.2. Pogłębienie zewnętrznego wymiaru współpracy energetycznej w UE w świetle inicjatyw Komisji Europejskiej w pierwszej dekadzie XXI wieku  184
7.3. Instrumenty zewnętrznej polityki energetycznej UE  191
7.4. Dialog energetyczny UE – Rosja  197
7.5. Problem zróżnicowanych strategii energetycznych państw członkowskich UE 201
7.6. Wnioski  205

8. Francja wobec architektury zewnętrznej polityki energetycznej UE  208
8.1. Francuska wizja zewnętrznego wymiaru polityki energetycznej UE  208
8.2. Strategiczne kierunki i praktyka polityki energetycznej Francji  213
8.2.1. Znaczenie Zasobów Dalekiej Północy dla bezpieczeństwa energetycznego Francji  213
8.2.2. Koncepcje i współpraca energetyczna w basenie Morza Śródziemnego  215
8.2.2.1. Unia dla Śródziemnomorza – wizja i realizacja  215
8.2.2.2. Mediterranean Solar Plan – Śródziemnomorski Plan Słoneczny  217
8.2.2.3. Współpraca Francji w sektorze energetyki jądrowej z krajami Afryki Północnej  219
8.3. Polityka zagraniczna Francji wobec Rosji w sektorze energetycznym  220
8.3.1. Historyczne tło relacji francusko-rosyjskich  220
8.3.2. Francusko-rosyjska współpraca gospodarcza  223
8.3.3. Współpraca narodowych czempionów a jedność polityki energetycznej UE  225
8.3.4. Energetyka jako element strategicznej współpracy  229
8.4. Wnioski  231

Część III. Klimatyczne implikacje dla polityki energetycznej UE

9. Polityka klimatyczna UE  237
9.1. Globalne wysiłki UE na rzecz ochrony klimatu  237
9.2. Rozwój polityki klimatycznej UE i implikacje dla państw członkowskich 244
9.2.1. Płaszczyzny rozwoju polityki klimatycznej WE/UE  244
9.2.2. Prawno-traktatowe podstawy polityki klimatycznej  246
9.2.3. Rozwój polityki klimatycznej w WE/UE  248
9.2.3.1. Pakiet energetyczno-klimatyczny UE  255
9.2.3.2. Logika i założenia systemu EU ETS  256
9.2.3.3. Wizja gospodarki zeroemisyjnej 2050  258
9.3. Implikacje polityki klimatycznej dla bezpieczeństwa energetycznego państw członkowskich  260
9.3.1. Problem zróżnicowanej struktury produkcji energii państw członkowskich  261
9.3.2. Wyzwania EU ETS dla Polski  264
9.4. Wnioski  265

10. Francja wobec rozwoju polityki klimatycznej UE i międzynarodowych inicjatyw przeciwdziałania globalnemu ociepleniu  268
10.1. Atuty niskoemisyjnego sektora energii elektrycznej Francji wobec EU ETS  268
10.1.1. Emisja CO2 we Francji  268
10.1.2. Dążenia Francji do uznania energii jądrowej za czyste źródło energii  273
10.2. Międzynarodowe aspiracje i niepowodzenia Francji w objęciu przywództwa w dziedzinie klimatu  274
10.2.1. Próba odrobienia zaległości  276
10.2.2. „Plan sprawiedliwości klimatycznej”, czyli ambicji przywódczych ciąg dalszy  278
10.2.3. „Dyplomacja atomowa” w świetle aspiracji Francji do przywództwa klimatycznego  280
10.2.3.1. Reaktory jądrowe w służbie walki z globalnym ociepleniem?  280
10.2.3.2. Energetyka jądrowa w polityce zagranicznej Nicolasa Sarkozy’ego  282
10.3. Francja jako promotor celów klimatycznych na poziomie UE  286
10.3.1. Postulat wprowadzenia podatku węglowego  286
10.3.2. „Upowszechnić politykę klimatyczną” – dążenia francuskiej prezydencji w Radzie UE w 2008 roku  288
10.4. Realizacja unijnych i międzynarodowych zobowiązań walki z globalnym ociepleniem na poziomie krajowym  290
10.4.1. Rozwój i trudności w implementacji polityki klimatycznej w kraju  290
10.4.2. Rewolucja ekologiczna o nazwie „Grenelle de l’environnement”  292
10.5. Wnioski  295

Zakończenie  297

Załączniki  303
Spis rysunków i tabel  315
Bibliografia  317
Résumé  349
Indeks osób  351