Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów
Wyzwania dla przywództwa edukacyjnego
Liczba stron: 262
Format: 15,8 x23,5 cm
Rok wydania: 2024
Data wydania e-booka: 08.12.2025
Opis książki
Przedmiotem badań – ilościowych i jakościowych – zaprezentowanych w monografii jest wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole, nauczycielskie rozumienie środowiska społecznego oraz to, w jaki sposób informacje o środowisku społecznym uczniów są w szkole gromadzone, analizowane i wykorzystywane. W badaniach uwzględniona została perspektywa uczniów i nauczycieli z trzech szkół reprezentujących różne środowiska społeczne.
Książka będzie przydatna zarówno dla badaczy, jak i dla praktyków. To głos na rzecz traktowania zarządzania w edukacji i przywództwa edukacyjnego jako przedsięwzięcia interdyscyplinarnego, na styku nauk o zarządzaniu i jakości, pedagogiki, socjologii, filozofii edukacji czy psychologii. Praktycy znajdą w niej rekomendacje dotyczące wzmacniania przywództwa edukacyjnego, które jest zorientowane na wspólnotę i więzi ze środowiskiem społecznym.
Autorka dąży do oceny, w jaki sposób takie elementy środowiska społecznego, jak rodzina, sąsiedztwo, grupa koleżeńska, organizacje pozaszkolne oraz aspekty religijne i kulturowe wpływają na poczucie dobrostanu uczniów oraz ich poczucie autonomii i aktywności w procesie edukacyjnym. […] Książka wpisuje się w szerszy kontekst badań nad wpływem środowiska społecznego na edukację, przyczyniając się do rozwoju wiedzy z tego zakresu.
Z recenzji prof. dr hab. Joanny Madalińskiej-Michalak
Opracowanie ma charakter interdyscyplinarny. Joanna Trzópek-Paszkiewicz bardzo sprawnie porusza się na pograniczach takich dziedzin, jak zarządzanie, pedagogika (w tym szczególnie pedagogika społeczna i pedagogika ogólna) oraz socjologia i filozofia edukacji. Dobór źródeł oraz sposób ich analizy świadczą nie tylko o erudycji Autorki, lecz przede wszystkim o wysokich kompetencjach w sferze warsztatu naukowego. Prezentuje ona rzadką dziś postawę badawczą, w której najważniejszy do rozwiązania jest dobrze zidentyfikowany problem, mniejsze zaś znaczenie ma wierność kanonom reprezentowanej dyscypliny.
Z recenzji prof. dr. hab. Henryka Mizerka
O Autorce
Joanna Trzópek-Paszkiewicz – doktor nauk o zarządzaniu i jakości, pracowniczka badawczo-dydaktyczna w Zakładzie Przywództwa i Zarządzania w Edukacji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Założycielka i liderka organizacji pozarządowej działającej od 2009 roku na rzecz wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży.
Język publikacji
polski
Tytuł w języku angielskim
Social environment and the well-being and subjectivity of students. Challenges for educational leadership
Wydanie
pierwsze
Autorzy
Joanna Trzópek-Paszkiewicz
Projekt okładki
Sebastian Wojnowski
ISBN: 978-83-233-5468-0
e-ISBN (pdf): 978-83-233-7642-2
Kraj pochodzenia producenta: Polska
POLECANE KSIĄŻKI
75,00
zł
60,00
zł
NOWOŚCI
Przegląd Kulturoznawczy 2026 Numer 1 (67) Ostoje. Przestrzenie i praktyki zamieszkiwania, chronienia się i ucieczki
( Oprawa miękka )
12,96
zł
10,37
zł
Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów
Wyzwania dla przywództwa edukacyjnego
SPIS TREŚCI
Spis treści
Wstęp 9
R O Z D Z I A Ł 1
Zarządzanie jako konstrukt społeczny . 13
1.1. W poszukiwaniu tożsamości współczesnej organizacji i człowieka . 14
1.2. Przywództwo i zarządzanie w edukacji . 20
1.2.1. System oświatowy w Polsce 20
1.2.2. Zarządzanie w sektorze publicznym – zarządzanie w edukacji jako autonomiczna subdyscyplina . 22
1.2.3. Przywództwo . . 26
1.2.4. Przywództwo edukacyjne 29
R O Z D Z I A Ł 2
Środowisko społeczne jako kluczowy zasób dla uczenia się i rozwoju uczniów . 37
2.1. Środowisko społeczne . . 37
2.1.1. Pojęcia bliskoznaczne . . 38
2.1.2. Próba definicji . . 41
2.1.3. Środowisko społeczne vs. jednostka – trzy podejścia . 45
2.2. Kluczowe czynniki (osie) środowiska społecznego . 51
2.2.1. Rodzina . . 53
2.2.2. Sąsiedztwo . 57
2.2.3. Grupa koleżeńska . 58
2.2.4. Organizacje pozaszkolne . 59
2.2.5. Religia, tradycja, zwyczaje . 59
2.3. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 60
2.4. Rola szkoły w środowisku społecznym 64
R O Z D Z I A Ł 3
Metodologia badań własnych 73
3.1. Cel i przedmiot badania 73
3.2. Problemy i pytania badawcze 74
3.2.1. Problem główny i problemy szczegółowe . . 74
3.2.2. Pytania badawcze . 78
3.3. Hipotezy oraz ustalenie wskaźników . 84
3.3.1. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 84
3.3.2. Oś 1. Rodzina . . 84
3.3.3. Oś 2. Sąsiedztwo 86
3.3.4. Oś 3. Grupa koleżeńska . . 86
3.3.5. Oś 4. Organizacje pozaszkolne . 86
3.3.6. Oś 5. Religia, tradycja, zwyczaje 87
3.3.7. Dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – operacjonalizacja zmiennej . . 87
3.3.8. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego uczniów na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 89
3.4. Strategia badawcza . 92
3.4.1. Paradygmat . 92
3.4.2. Osoby badane . . 95
3.5. Narzędzia i procedura badawcza . 98
3.5.1. Narzędzia badawcze 98
3.5.2. Organizacja procesu badawczego . . 100
3.6. Rzetelność badań 101
3.6.1. Badania ilościowe . . 101
3.6.2. Rzetelność badań jakościowych . 103
R O Z D Z I A Ł 4
Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . . 105
4.1. Środowisko społeczne – analiza czynnikowa . 106
4.2. Statystyki opisowe zmiennych . 111
4.2.1. Zmienna niezależna środowisko społeczne 111
4.2.2. Zmienna zależna dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 116
4.2.3. Zmienna niezależna uwzględnianie środowiska społecznego . 119
4.3. Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – badanie korelacji 121
4.4. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 129
4.5. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego na
dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 136
4.6. Podsumowanie wyników badań . 142
R O Z D Z I A Ł 5
Środowisko społeczne i zarządzanie informacją o nim 147
5.1. Środowisko społeczne w opiniach nauczycieli . . 147
5.1.1. Nauczycielskie rozumienie środowiska społecznego 148
5.1.2. Wpływ środowiska społecznego na uczenie się i rozwój uczniów . 153
5.1.3. Rola nauczyciela w środowisku społecznym . 157
5.2. Działania na rzecz uwzględniania środowiska społecznego w szkole . . 160
5.2.1. Formy uwzględniania środowiska społecznego uczniów . 161
5.2.2. Formy włączania rodziców i mieszkańców w działania szkoły . 166
5.2.3. Współpraca szkoły z organizacjami spoza szkoły . 175
5.3. Zarządzanie informacją o środowisku społecznym uczniów w szkole 178
5.3.1. Sposoby gromadzenia i wykorzystywania informacji o środowisku społecznym . 179
5.3.2. Zasady gromadzenia i wykorzystywania wiedzy o środowisku społecznym . 193
5.3.3. Nauczycielskie rozmowy o środowisku społecznym uczniów 196
5.3.4. Komunikowanie istotności środowiska społecznego uczniów przez dyrekcję . 203
5.4. Podsumowanie wyników badań . 208
R O Z D Z I A Ł 6
Wnioski i rekomendacje 217
6.1. Wnioski i dyskusja wyników . 217
6.2. Rekomendacje dla dyscypliny 230
6.3. Rekomendacje dla praktyki . 235
Zakończenie 241
Bibliografia . 243
Spis rysunków, tabel i wykresów . 255
Wstęp 9
R O Z D Z I A Ł 1
Zarządzanie jako konstrukt społeczny . 13
1.1. W poszukiwaniu tożsamości współczesnej organizacji i człowieka . 14
1.2. Przywództwo i zarządzanie w edukacji . 20
1.2.1. System oświatowy w Polsce 20
1.2.2. Zarządzanie w sektorze publicznym – zarządzanie w edukacji jako autonomiczna subdyscyplina . 22
1.2.3. Przywództwo . . 26
1.2.4. Przywództwo edukacyjne 29
R O Z D Z I A Ł 2
Środowisko społeczne jako kluczowy zasób dla uczenia się i rozwoju uczniów . 37
2.1. Środowisko społeczne . . 37
2.1.1. Pojęcia bliskoznaczne . . 38
2.1.2. Próba definicji . . 41
2.1.3. Środowisko społeczne vs. jednostka – trzy podejścia . 45
2.2. Kluczowe czynniki (osie) środowiska społecznego . 51
2.2.1. Rodzina . . 53
2.2.2. Sąsiedztwo . 57
2.2.3. Grupa koleżeńska . 58
2.2.4. Organizacje pozaszkolne . 59
2.2.5. Religia, tradycja, zwyczaje . 59
2.3. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 60
2.4. Rola szkoły w środowisku społecznym 64
R O Z D Z I A Ł 3
Metodologia badań własnych 73
3.1. Cel i przedmiot badania 73
3.2. Problemy i pytania badawcze 74
3.2.1. Problem główny i problemy szczegółowe . . 74
3.2.2. Pytania badawcze . 78
3.3. Hipotezy oraz ustalenie wskaźników . 84
3.3.1. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 84
3.3.2. Oś 1. Rodzina . . 84
3.3.3. Oś 2. Sąsiedztwo 86
3.3.4. Oś 3. Grupa koleżeńska . . 86
3.3.5. Oś 4. Organizacje pozaszkolne . 86
3.3.6. Oś 5. Religia, tradycja, zwyczaje 87
3.3.7. Dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – operacjonalizacja zmiennej . . 87
3.3.8. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego uczniów na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 89
3.4. Strategia badawcza . 92
3.4.1. Paradygmat . 92
3.4.2. Osoby badane . . 95
3.5. Narzędzia i procedura badawcza . 98
3.5.1. Narzędzia badawcze 98
3.5.2. Organizacja procesu badawczego . . 100
3.6. Rzetelność badań 101
3.6.1. Badania ilościowe . . 101
3.6.2. Rzetelność badań jakościowych . 103
R O Z D Z I A Ł 4
Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . . 105
4.1. Środowisko społeczne – analiza czynnikowa . 106
4.2. Statystyki opisowe zmiennych . 111
4.2.1. Zmienna niezależna środowisko społeczne 111
4.2.2. Zmienna zależna dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 116
4.2.3. Zmienna niezależna uwzględnianie środowiska społecznego . 119
4.3. Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – badanie korelacji 121
4.4. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 129
4.5. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego na
dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 136
4.6. Podsumowanie wyników badań . 142
R O Z D Z I A Ł 5
Środowisko społeczne i zarządzanie informacją o nim 147
5.1. Środowisko społeczne w opiniach nauczycieli . . 147
5.1.1. Nauczycielskie rozumienie środowiska społecznego 148
5.1.2. Wpływ środowiska społecznego na uczenie się i rozwój uczniów . 153
5.1.3. Rola nauczyciela w środowisku społecznym . 157
5.2. Działania na rzecz uwzględniania środowiska społecznego w szkole . . 160
5.2.1. Formy uwzględniania środowiska społecznego uczniów . 161
5.2.2. Formy włączania rodziców i mieszkańców w działania szkoły . 166
5.2.3. Współpraca szkoły z organizacjami spoza szkoły . 175
5.3. Zarządzanie informacją o środowisku społecznym uczniów w szkole 178
5.3.1. Sposoby gromadzenia i wykorzystywania informacji o środowisku społecznym . 179
5.3.2. Zasady gromadzenia i wykorzystywania wiedzy o środowisku społecznym . 193
5.3.3. Nauczycielskie rozmowy o środowisku społecznym uczniów 196
5.3.4. Komunikowanie istotności środowiska społecznego uczniów przez dyrekcję . 203
5.4. Podsumowanie wyników badań . 208
R O Z D Z I A Ł 6
Wnioski i rekomendacje 217
6.1. Wnioski i dyskusja wyników . 217
6.2. Rekomendacje dla dyscypliny 230
6.3. Rekomendacje dla praktyki . 235
Zakończenie 241
Bibliografia . 243
Spis rysunków, tabel i wykresów . 255
Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów
Wyzwania dla przywództwa edukacyjnego
SPIS TREŚCI
Spis treści
Wstęp 9
R O Z D Z I A Ł 1
Zarządzanie jako konstrukt społeczny . 13
1.1. W poszukiwaniu tożsamości współczesnej organizacji i człowieka . 14
1.2. Przywództwo i zarządzanie w edukacji . 20
1.2.1. System oświatowy w Polsce 20
1.2.2. Zarządzanie w sektorze publicznym – zarządzanie w edukacji jako autonomiczna subdyscyplina . 22
1.2.3. Przywództwo . . 26
1.2.4. Przywództwo edukacyjne 29
R O Z D Z I A Ł 2
Środowisko społeczne jako kluczowy zasób dla uczenia się i rozwoju uczniów . 37
2.1. Środowisko społeczne . . 37
2.1.1. Pojęcia bliskoznaczne . . 38
2.1.2. Próba definicji . . 41
2.1.3. Środowisko społeczne vs. jednostka – trzy podejścia . 45
2.2. Kluczowe czynniki (osie) środowiska społecznego . 51
2.2.1. Rodzina . . 53
2.2.2. Sąsiedztwo . 57
2.2.3. Grupa koleżeńska . 58
2.2.4. Organizacje pozaszkolne . 59
2.2.5. Religia, tradycja, zwyczaje . 59
2.3. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 60
2.4. Rola szkoły w środowisku społecznym 64
R O Z D Z I A Ł 3
Metodologia badań własnych 73
3.1. Cel i przedmiot badania 73
3.2. Problemy i pytania badawcze 74
3.2.1. Problem główny i problemy szczegółowe . . 74
3.2.2. Pytania badawcze . 78
3.3. Hipotezy oraz ustalenie wskaźników . 84
3.3.1. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 84
3.3.2. Oś 1. Rodzina . . 84
3.3.3. Oś 2. Sąsiedztwo 86
3.3.4. Oś 3. Grupa koleżeńska . . 86
3.3.5. Oś 4. Organizacje pozaszkolne . 86
3.3.6. Oś 5. Religia, tradycja, zwyczaje 87
3.3.7. Dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – operacjonalizacja zmiennej . . 87
3.3.8. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego uczniów na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 89
3.4. Strategia badawcza . 92
3.4.1. Paradygmat . 92
3.4.2. Osoby badane . . 95
3.5. Narzędzia i procedura badawcza . 98
3.5.1. Narzędzia badawcze 98
3.5.2. Organizacja procesu badawczego . . 100
3.6. Rzetelność badań 101
3.6.1. Badania ilościowe . . 101
3.6.2. Rzetelność badań jakościowych . 103
R O Z D Z I A Ł 4
Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . . 105
4.1. Środowisko społeczne – analiza czynnikowa . 106
4.2. Statystyki opisowe zmiennych . 111
4.2.1. Zmienna niezależna środowisko społeczne 111
4.2.2. Zmienna zależna dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 116
4.2.3. Zmienna niezależna uwzględnianie środowiska społecznego . 119
4.3. Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – badanie korelacji 121
4.4. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 129
4.5. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego na
dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 136
4.6. Podsumowanie wyników badań . 142
R O Z D Z I A Ł 5
Środowisko społeczne i zarządzanie informacją o nim 147
5.1. Środowisko społeczne w opiniach nauczycieli . . 147
5.1.1. Nauczycielskie rozumienie środowiska społecznego 148
5.1.2. Wpływ środowiska społecznego na uczenie się i rozwój uczniów . 153
5.1.3. Rola nauczyciela w środowisku społecznym . 157
5.2. Działania na rzecz uwzględniania środowiska społecznego w szkole . . 160
5.2.1. Formy uwzględniania środowiska społecznego uczniów . 161
5.2.2. Formy włączania rodziców i mieszkańców w działania szkoły . 166
5.2.3. Współpraca szkoły z organizacjami spoza szkoły . 175
5.3. Zarządzanie informacją o środowisku społecznym uczniów w szkole 178
5.3.1. Sposoby gromadzenia i wykorzystywania informacji o środowisku społecznym . 179
5.3.2. Zasady gromadzenia i wykorzystywania wiedzy o środowisku społecznym . 193
5.3.3. Nauczycielskie rozmowy o środowisku społecznym uczniów 196
5.3.4. Komunikowanie istotności środowiska społecznego uczniów przez dyrekcję . 203
5.4. Podsumowanie wyników badań . 208
R O Z D Z I A Ł 6
Wnioski i rekomendacje 217
6.1. Wnioski i dyskusja wyników . 217
6.2. Rekomendacje dla dyscypliny 230
6.3. Rekomendacje dla praktyki . 235
Zakończenie 241
Bibliografia . 243
Spis rysunków, tabel i wykresów . 255
Wstęp 9
R O Z D Z I A Ł 1
Zarządzanie jako konstrukt społeczny . 13
1.1. W poszukiwaniu tożsamości współczesnej organizacji i człowieka . 14
1.2. Przywództwo i zarządzanie w edukacji . 20
1.2.1. System oświatowy w Polsce 20
1.2.2. Zarządzanie w sektorze publicznym – zarządzanie w edukacji jako autonomiczna subdyscyplina . 22
1.2.3. Przywództwo . . 26
1.2.4. Przywództwo edukacyjne 29
R O Z D Z I A Ł 2
Środowisko społeczne jako kluczowy zasób dla uczenia się i rozwoju uczniów . 37
2.1. Środowisko społeczne . . 37
2.1.1. Pojęcia bliskoznaczne . . 38
2.1.2. Próba definicji . . 41
2.1.3. Środowisko społeczne vs. jednostka – trzy podejścia . 45
2.2. Kluczowe czynniki (osie) środowiska społecznego . 51
2.2.1. Rodzina . . 53
2.2.2. Sąsiedztwo . 57
2.2.3. Grupa koleżeńska . 58
2.2.4. Organizacje pozaszkolne . 59
2.2.5. Religia, tradycja, zwyczaje . 59
2.3. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 60
2.4. Rola szkoły w środowisku społecznym 64
R O Z D Z I A Ł 3
Metodologia badań własnych 73
3.1. Cel i przedmiot badania 73
3.2. Problemy i pytania badawcze 74
3.2.1. Problem główny i problemy szczegółowe . . 74
3.2.2. Pytania badawcze . 78
3.3. Hipotezy oraz ustalenie wskaźników . 84
3.3.1. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 84
3.3.2. Oś 1. Rodzina . . 84
3.3.3. Oś 2. Sąsiedztwo 86
3.3.4. Oś 3. Grupa koleżeńska . . 86
3.3.5. Oś 4. Organizacje pozaszkolne . 86
3.3.6. Oś 5. Religia, tradycja, zwyczaje 87
3.3.7. Dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – operacjonalizacja zmiennej . . 87
3.3.8. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego uczniów na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 89
3.4. Strategia badawcza . 92
3.4.1. Paradygmat . 92
3.4.2. Osoby badane . . 95
3.5. Narzędzia i procedura badawcza . 98
3.5.1. Narzędzia badawcze 98
3.5.2. Organizacja procesu badawczego . . 100
3.6. Rzetelność badań 101
3.6.1. Badania ilościowe . . 101
3.6.2. Rzetelność badań jakościowych . 103
R O Z D Z I A Ł 4
Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . . 105
4.1. Środowisko społeczne – analiza czynnikowa . 106
4.2. Statystyki opisowe zmiennych . 111
4.2.1. Zmienna niezależna środowisko społeczne 111
4.2.2. Zmienna zależna dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole 116
4.2.3. Zmienna niezależna uwzględnianie środowiska społecznego . 119
4.3. Środowisko społeczne a dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole – badanie korelacji 121
4.4. Wpływ środowiska społecznego na dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 129
4.5. Wpływ uwzględniania środowiska społecznego na
dobrostan i podmiotowość uczniów w szkole . 136
4.6. Podsumowanie wyników badań . 142
R O Z D Z I A Ł 5
Środowisko społeczne i zarządzanie informacją o nim 147
5.1. Środowisko społeczne w opiniach nauczycieli . . 147
5.1.1. Nauczycielskie rozumienie środowiska społecznego 148
5.1.2. Wpływ środowiska społecznego na uczenie się i rozwój uczniów . 153
5.1.3. Rola nauczyciela w środowisku społecznym . 157
5.2. Działania na rzecz uwzględniania środowiska społecznego w szkole . . 160
5.2.1. Formy uwzględniania środowiska społecznego uczniów . 161
5.2.2. Formy włączania rodziców i mieszkańców w działania szkoły . 166
5.2.3. Współpraca szkoły z organizacjami spoza szkoły . 175
5.3. Zarządzanie informacją o środowisku społecznym uczniów w szkole 178
5.3.1. Sposoby gromadzenia i wykorzystywania informacji o środowisku społecznym . 179
5.3.2. Zasady gromadzenia i wykorzystywania wiedzy o środowisku społecznym . 193
5.3.3. Nauczycielskie rozmowy o środowisku społecznym uczniów 196
5.3.4. Komunikowanie istotności środowiska społecznego uczniów przez dyrekcję . 203
5.4. Podsumowanie wyników badań . 208
R O Z D Z I A Ł 6
Wnioski i rekomendacje 217
6.1. Wnioski i dyskusja wyników . 217
6.2. Rekomendacje dla dyscypliny 230
6.3. Rekomendacje dla praktyki . 235
Zakończenie 241
Bibliografia . 243
Spis rysunków, tabel i wykresów . 255
Wybierz rozdziały:
Wartość zamówienia:
0.00 zł