Wstęp  21

Rozdział I. Wstęp do zakładowych źródeł prawa pracy i porozumień administracyjnych 25

1. Uwagi wstępne 25
2. Zakładowe czynności konwencjonalne 26
3. Tworzenie prawa zakładowego . 28
4. O negocjowanym prawotwórstwie administracyjnym 30
5. Zasada pomocniczości (subsydiarności) . 32
6. Porozumienia administracyjne . 33
7. Rodzaje zakładowego prawa a typy „pracowniczych sytuacji prawnych”   34
8. Pozaustawowe organy administrujące i zadania w interesie publicznym     36
9. Uwagi terminologiczne 37 10. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego na gruncie art. 9 k.p 44
11. Adresaci prawa zakładowego 49
12. Charakter prawny zasad bezpieczeństwa i higieny pracy . 50
13. Organy wyposażone w kompetencje do stanowienia prawa zakładowego   . 52
14. Naukowe i praktyczne znaczenie podziału prawa na powszechnie obowiązujące i wewnętrzne   . 53
15. Koncepcja „trzeciej kategorii źródeł prawa” . 57
16. Uwagi końcowe 62

Rozdział II. Zakładowe źródła prawa na tle teorii źródeł prawa powszechnie obowiązującego   . 63

1. Uwagi wstępne 63
2. O aktach prawa powszechnie obowiązującego w literaturze 63
3. Akty prawa powszechnie obowiązującego – próba systematyzacji wypowiedzi   66
4. Prawo powszechnie obowiązujące – ujęcia formalno-aksjologiczne   68
5. Normy kompetencyjne a art. 20 Konstytucji RP 71
6. Alternatywne ujęcie prawa powszechnie obowiązującego 72
7. Zakładowe prawo powszechnie obowiązujące a gwarancje ochrony praw jednostki 73
8. Problem precyzji normy kompetencyjnej . 74
9. Problem powszechnego obowiązywania układów zbiorowych pracy w badaniach Sławomira Piekarczyka 75
10. Uwagi końcowe 76

Rozdział III. Zakładowe źródła prawa na tle konstytucyjnej teorii prawa wewnętrznego 79

1. Uwagi wstępne 79
2. O aktach prawa wewnętrznego w rozumieniu art. 93
Konstytucji RP 80
3. Cechy prawa wewnętrznego zgodnego z wzorcem z art. 93
Konstytucji RP 81
4. Podporządkowanie (podległość organizacyjna) pracownika . 84
5. Promulgacja aktów prawa wewnętrznego 86
6. Prawo zakładów administracyjnych a prawo wewnętrzne . 89
7. Wątpliwości co do normatywnego charakteru aktów
wewnętrznych zakładów administracyjnych . 90
8. Uwagi końcowe 93
Rozdział IV. Zakładowe źródła prawa pracy na tle teorii źródeł
prawa w doktrynie prawa administracyjnego 95
1. Uwagi wstępne 95
2. Klasyfikacje źródeł prawa administracyjnego w doktrynie
prawa administracyjnego 96
3. Statuty i regulaminy osób prawa publicznego . 98
4. Poglądy na powszechnie obowiązujące normy statutów
i regulaminów osób prawa publicznego – podsumowanie 101
5. Zakładowe regulacje płacowe na tle statutów i regulaminów
osób prawnych 102
6. Źródła prawa a „przepisy administracyjne” 104
7. Uwagi końcowe 106
Rozdział V. Zakładowe prawo ustrojowe . 109
1. O ustrojowym prawie pracy . 109
2. Konstytucyjne podstawy aktów ustrojowych zakładu pracy 110
3. Akt powołania zakładu pracy w przedsiębiorstwie
wielozakładowym 113
4. Schemat (regulamin) organizacyjny zakładu pracy
(przedsiębiorstwa) 120
5. Regulamin pracy w przedmiocie ustalenia praw pracodawcy . 126
6. Ustrojowe akty normatywne zakładowych osób prawa
publicznego 127
7. Prawo ustrojowe przedsiębiorstw państwowych . 129
8. Akt ustanowienia zakładowej komisji pojednawczej 131
9. Ustalenia rady pracowników z pracodawcą 133
10. Statut organizacji związkowej jako akt ustrojowy zakładu
pracy 138
11. Uwagi końcowe 140
Rozdział VI. Zakładowe prawo wyborcze 143
1. Uwagi wstępne . 143
2. Zakładowe prawo wyborcze jako prawo powszechnie
obowiązujące 143
3. Regulamin komisji wyborczej do rad pracowników 144
4. Regulamin wyboru członków zakładowej komisji pojednawczej . 146
5. Zakładowe akty wyborcze do organów spółek
skomercjalizowanych 150
6. Zakładowe prawo wyborcze społecznych inspektorów pracy 152
7. Zakładowe akty prawa wyborczego w wyborach do
organów przedsiębiorstw o zasięgu europejskim 154
8. Tryb wyborczy ustalony u danego pracodawcy (w zakładzie
pracy) . 156
9. Uwagi końcowe . 156
Rozdział VII. Zakładowe powszechnie obowiązujące materialne
prawo pracy 159
1. Uwagi wstępne . 159
2. Zakładowy układ zbiorowy pracy 160
2.1. Układ zbiorowy jako źródło prawa 160
2.2. Strony zakładowego układu zbiorowego pracy 162
2.3. Cechy układu zbiorowego jako źródła prawa 165
2.4. Układowa modyfikacja zakresu kierownictwa – pracownik
układowy . 170
2.5. Układ zbiorowy pracy a „przepisy o wypowiadaniu
umów” . 173
2.6. „Wzajemne” zobowiązania stron układu 174
2.7. Układ zbiorowy pracy a zakładowe regulacje ustrojowe 177
3. Akt odstąpienia od stosowania układu zbiorowego jako
źródło prawa zakładowego 178
4. Porozumienie o stosowaniu układu zbiorowego 179
5. Porozumienia zbiorowe 180
5.1. O porozumieniach w ogólności 180
5.2. Problem oparcia zakładowego porozumienia zbiorowego
na ustawie 181
5.3. „Strona” zakładowych porozumień zbiorowych
reprezentująca załogę 187
5.4. Ogólna i szczególne normy kompetencyjne do zawierania
porozumień zbiorowych . 188
5.5. Walor prawny porozumienia zbiorowego a inne zakładowe
akty normatywne 189
6. Nazwane regulaminy płacowe 191
6.1. O nazwanych regulaminach płacowych w ogólności 191
6.2. Regulamin nagród . 191
6.3. Regulamin premiowania 195
6.4. Regulaminy „bonusów” 199
6.5. Charakter prawny regulaminów nagród i premiowania . 200
6.6. Regulamin wynagradzania . 202
7. Zakładowe regulacje w przedmiocie podnoszenia kwalifikacji
zawodowych . 207
7.1. O zakładowych regulacjach w sprawie podnoszenia
kwalifikacji w ogólności . 207
7.2. Źródła prawa zakładowego w przedmiocie wymogów
kwalifikacyjnych 208
7.3. Źródła prawa zakładowego w przedmiocie obowiązku
organizowania szkoleń . 211
7.4. Akty prawa zakładowego w przedmiocie szkoleń
dodatkowych 212
7.5. Ogólna polityka szkoleniowa jako źródło prawa
zakładowego . 215
7.6. Charakter prawny zakładowego prawa szkoleniowego 215
8. Nienazwane jednostronne źródła zakładowego prawa
materialnego 216
9. „Oparcie” regulaminów na ustawie 216
10. Regulaminy dodatków związanych z pracą na przykładzie
świadczenia lojalnościowego, dodatku za przestrzeganie
BHP, frekwencyjnego oraz za posiadanie kwalifikacji 217
11. Zarządzenia w sprawie dofinansowania okularów
korygujących wzrok (szkieł kontaktowych) 220
12. Prawo zakładowe w przedmiocie przejazdów pracowników
zatrudnionych w kilku miejscach pracy 222
13. Akt uznania żądań zgłoszonych przed rozpoczęciem sporu
zbiorowego . 225
14. Określenie zakresu stosowania art. 3041 k.p . 226
15. Uwagi końcowe 227
Rozdział VIII. Zakładowe powszechnie obowiązujące epizodyczne
prawo pracy 229
1. Uwagi wstępne . 229
2. O zakładowym prawie zatrudnienia . 230
3. Zakładowe źródła prawa w procesie rekrutacji 232
3.1. Problem braku równorzędności w procesie zatrudnienia 232
3.2. Opublikowana oferta pracy jako źródło prawa . 234
3.3. Zakładowe prawo pracy a konkursy ustawowe . 235
3.4. Zakładowe prawo rekrutacyjne w sektorze prywatnym 239
4. Zakładowa procedura awansowa . 242
5. Epizodyczne prawo zakładowe dotyczące wypowiadania
umów o pracę 244
5.1. Normy epizodyczne w przedmiocie wypowiadania umów 244
5.2. Akty normatywne ustanowione na podstawie ustawy
o zwolnieniach grupowych . 244
5.3. Program dobrowolnych odejść . 249
5.4. Program dostępu do usług rynku pracy 253
6. Tak zwane pakiety socjalne 254
7. Zakładowe prawo pracy stanowione w związku z przejęciem
zakładu pracy 257
7.1. Zakładowe akty normatywne a transfer zakładu pracy –
uwagi ogólne . 257
7.2. Porozumienie zawarte na podstawie art. 261 ust. 3 u.z.z 261
7.3. Regulamin dostosowania kompetencji i wyrównywania
warunków zatrudnienia . 267
7.4. Decyzja o stosowaniu korzystniejszych warunków pracy
wobec pracowników przejętych 270
8. Zakładowe prawo antykryzysowe 272
9. Zakładowe źródła prawa wykonawczego . 275
10. Zakładowe prawo projektowe 277
11. Uwagi końcowe 279
Rozdział IX. Zakładowe nazwane wewnętrzne prawo pracy . 281
1. Uwagi wstępne . 281
2. Regulamin pracy 282
2.1. Regulamin pracy – uwagi ogólne 282
2.2. Regulamin pracy jako akt prawa wewnętrznego 284
2.3. Wprowadzenie regulaminu pracy – prawo czy obowiązek 287
2.4. Podsumowanie uwag o regulaminie pracy 289
3. Obwieszczenie 290
4. Akty normatywne dotyczące pracy zdalnej 292
5. Regulamin zdalnej pracy okazjonalnej 296
6. Zbiorowe rozkłady (harmonogramy) i inne zarządzenia
w przedmiocie czasu pracy . 301
7. Porozumienia zakładowe w przedmiocie czasu pracy 304
8. Wewnętrzne zarządzenia dotyczące BHP 306
9. Instrukcje ogólne z zakresu BHP . 308
10. Akty prawa wewnętrznego dotyczące używania prywatnej
odzieży roboczej 311
11. Akty prawa wewnętrznego dotyczące prania odzieży
roboczej przez pracownika . 314
12. Uwagi końcowe 318
Rozdział X. Zakładowe procedury stosowania materialnego prawa pracy 319

1. Uwagi wstępne . 319
2. Proceduralne (procesowe) prawo administracyjne . 320
3. Ustawowe i rozporządzeniowe procedury stosowania prawa pracy 323
4. Przepisy proceduralne w aktach materialnego zakładowego prawa pracy . 325
5. Uwagi końcowe . 326

Rozdział XI. Zakładowe przepisy porządkowe i procedury kontroli porządku publicznego w ramach wykonywania zadań zakładowej policji administracyjnej 327

1. Uwagi wstępne . 327
2. Regulamin pracy a porządek w zakładzie pracy 329
3. Zakładowy regulamin porządkowy 329
4. Prawo zakładowe a kontrola trzeźwości oraz na obecność środków działających podobnie do alkoholu 331
4.1. Charakter regulacji . 331
4.2. Zakładowa procedura kontroli trzeźwości a polityka „zero tolerancji” 334
4.3. Akty normatywne dotyczące kontroli pracowników innego pracodawcy 335
4.4. Źródła prawa zakładowego w przedmiocie kontroli zdrowia pracowników 337
4.5. Zarządzenie wprowadzające kontrolę trzeźwości (zdrowia) w stosunku do osób wykonujących pracę niebędących pracownikami . 338
4.6. Zarządzenie wprowadzające kontrolę trzeźwości (zdrowia)
w stosunku do innych osób przebywających na terenie zakładu pracy 340
5. Źródła prawa zakładowego w przedmiocie monitoringu wizyjnego 340
6. Źródła prawa zakładowego w przedmiocie prewencyjnego przeszukiwania członków załogi . 342
7. Źródła prawa zakładowego w przedmiocie prewencyjnego przeszukiwania osób niebędących pracownikami 346
8. Zakładowe źródła prawa w przedmiocie kontroli następczych 347
9. Uwagi końcowe . 349

Rozdział XII. Zakładowe prawo zwyczajowe 351

1. Uwagi wstępne . 351
2. Zwyczajowe prawo ustrojowe 354
3. Zakładowe zwyczajowe prawo wyborcze 356
4. Zwyczajowe zakładowe prawo materialne 358
5. Zwyczajowa forma promulgacji zakładowych aktów prawnych 360
6. Uwagi końcowe . 360

Rozdział XIII. Zakładowe akty planowania 363

1. O planowaniu w zakładach pracy . 363
2. Plan urlopów . 364
3. Krytyka zastanych wypowiedzi o treści planu urlopów 365
4. Plan urlopów z perspektywy stanowienia i stosowania prawa 368
5. Plan urlopów jako akt prawa wewnętrznego 371
6. Plan modernizacji i rozwoju zakładu pracy . 372
7. Zakładowe plany finansowe (budżety) i produkcyjne 374
8. Akty planowania w zakresie działalności zakładowego funduszu świadczeń socjalnych 376
9. Uwagi końcowe . 377

Rozdział XIV. Normy jako źródła prawa pracy 379

1. Uwagi wstępne . 379
2. Normy pracy 379
2.1. Regulacja prawna 379
2.2. Poglądy doktryny na charakter norm pracy 381
3. Norma prawna a norma pracy 382
4. Akt normatywny wdrażający normy pracy . 383
5. Normy zużycia środków ochrony indywidualnej i odzieży roboczej 386
6. Normy zużycia sprzętu i wyposażenia 388
7. Uwagi końcowe . 389

Rozdział XV. Zakładowe polityki i kodeksy etyki . 391

1. Uwagi wstępne . 391
2. Polityka i polityki w Kodeksie pracy . 392
3. „Prowadzenie polityki” a „zapewnienie rozwoju polityki” 393
4. Polityki „przedsiębiorstw (firm)” czy polityki zakładowe . 395
5. O znaczeniu zwrotu „polityka przedsiębiorstwa” . 396
6. O moralności polityk na tle innych zakładowych źródeł prawa 398
7. Kodeksy etyki 400
8. Ogólne uwagi o charakterze prawnym polityk i kodeksów etyki 401
9. Polityki dotyczące decyzji gospodarczych i organizacyjnych . 401
10. Polityki dotyczące współżycia społecznego w zakładzie pracy 403
11. Polityki personalne . 404
12. Polityki jako procedury . 406
13. Polityki o cechach prawa materialnego na przykładzie polityk samochodowych 406
14. Polityki jako normy prawa materialnego na przykładzie polityk rozwoju pracowników (polityk szkoleniowych) 410
15. Uwagi końcowe 416

Rozdział XVI. Zakładowe źródła prawa strajkowego 419

1. Uwagi wstępne . 419
2. Źródła ustrojowego zakładowego prawa strajkowego 420
3. Zarządzenie referendum strajkowego jako źródło prawa zakładowego 424
4. „Decyzja” o podjęciu strajku (ogłoszenie strajku) jako źródło zakładowego prawa materialnego . 425
5. Zarządzenia (uchwały) organu kierującego strajkiem . 427
6. Akty normatywne dotyczące akcji protestacyjnych 430
7. Uwagi końcowe . 431

Rozdział XVII. Zakładowe generalne akty administracyjne 433

1. O generalnym akcie administracyjnym . 433
2. Zakładowe generalne akty administracyjne w formie znaków bezpieczeństwa i zdrowia 435
3. Problem charakteru prawnego piktogramu monitoringu 438
4. Instrukcje stanowiskowe jako zakładowe generalne akty administracyjne . 438
5. Problem ogólnych instrukcji BHP . 440
6. Uwagi końcowe . 440

Rozdział XVIII. Statuty i regulaminy organizacyjne 441 

1. Uwagi wstępne . 441
2. Statuty osób prawa publicznego 442
3. Statut jako źródło prawa materialnego wobec użytkowników zakładu pracy . 443
4. Statuty zakładów administracyjnych jako źródła prawa obowiązującego powszechnie 444
5. Statut zakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej 445
6. Statuty związków zawodowych . 445
7. Regulaminy organizacyjne 446
8. Statuty spółek 446
9. Uwagi końcowe . 448

Rozdział XIX. Zakładowe materialne prawo zabezpieczenia społecznego 451

1. Uwagi wstępne . 451
2. Zabezpieczenie społeczne w zakładzie pracy i ich publiczne finansowanie 452
3. Umowa zakładowa w sprawie utworzenia pracowniczego programu emerytalnego 454
4. Zakładowe akty normatywne w ramach pracowniczych planów kapitałowych 460
5. Zakładowe pakiety medyczne i ubezpieczenia na życie 463
6. Inne zakładowe akty normatywne z zakresu zabezpieczenia społecznego . 467
7. Uwagi końcowe . 468

Rozdział XX. Zakładowe akty normatywne dotyczące przetwarzania danych osobowych 471

1. Uwagi wstępne . 471
2. Przetwarzanie danych osobowych jako ingerencja w prawa człowieka . 472
3. RODO i inne akty prawne jako podstawa stosowania prawa w przedmiocie danych osobowych 473
4. Zakładowe regulaminy przetwarzania danych osobowych 475 5. Nazwane zakładowe regulaminy ochrony danych osobowych 482 6. Zakładowe porozumienia zbiorowe w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 487 7. Uwagi końcowe . 493

Rozdział XXI. Zakładowe akty prawa finansowego 495
1. Uwagi wstępne . 495
2. Akty normatywne dotyczące odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych 496
3. Regulaminy stosowania 50-procentowych kosztów uzyskania przychodu 497
4. Wnioski końcowe 501

Rozdział XXII. Zakładowe ustrojowe i proceduralne prawo organów ochrony prawnej 503

1. Uwagi wstępne . 503
2. O organach ochrony prawnej w ogólności 504
3. Zakładowe organy ochrony prawnej 507
4. Nadzór kierowniczy i policyjny a ochrona prawa . 508
5. Zakładowe organy ochrony prawnej a kryterium stałości i wyspecjalizowania 509
6. Regulamin postępowania pojednawczego 512
7. Procedury działania organów przyjmujących zgłoszenia sygnalistów 515
8. Procedury przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji 518
9. Uwagi końcowe . 524

Rozdział XXIII. Zakładowe prawo własności przemysłowej 527

1. Uwagi wstępne . 527
2. Regulamin racjonalizacji 528
3. Zakładowy regulamin wynalazczości 532
4. Uwagi końcowe 534

Rozdział XXIV. Zakładowe prawo ochrony środowiska . 535

1. Uwagi wstępne . 535
2. Zakładowe źródła prawa podmiotów korzystających ze środowiska 536
3. Części składowe systemu zarządzania bezpieczeństwem . 537
4. Plan operacyjno-ratowniczy . 539
5. Uwagi końcowe . 540

Rozdział XXV. Zakładowe prawo wyznaniowe . 541

1. Uwagi wstępne . 541
2. Przedmiot prawa wyznaniowego 541
3. Uwarunkowania konstytucyjne 543
4. Procedury rekrutacyjne i statuty . 544
5. Zakładowa polityka neutralności politycznej, światopoglądowej i religijnej . 546
6. Uwagi końcowe . 549

Rozdział XXVI. Regulaminy zakładowych funduszy celowych 551

1. Uwagi wstępne . 551
2. Regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych . 552
3. Regulaminy zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych i funduszu aktywności zawodowej . 555
4. „Regulamin” funduszu utworzonego na cele socjalno-bytowe na podstawie układu zbiorowego 556
5. Akty normatywne dotyczące zakładowych funduszy nagród 558
6. „Regulamin” funduszu strajkowego 559
7. Materialnoprawny, proceduralny i ustrojowy charakter norm prawnych regulaminów funduszy celowych . 561
8. Ustrojowa materia regulaminów na przykładzie komisji socjalnej 562
9. Uwagi końcowe . 563

Rozdział XXVII. Polskie i europejskie źródła wielozakładowego prawa pracy 565

1. Uwagi wstępne . 565
2. Międzyzakładowy układ zbiorowy pracy . 566
3. Centralne kierownictwo czy zarząd centralny 568
4. W poszukiwaniu norm kompetencyjnych . 569
5. Przedsiębiorstwo i grupa przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym jako europejski podmiot prawa publicznego (element rozproszonej administracji Unii Europejskiej) 572
6. Definicja legalna „zakładu” a charakter prawny europejskich podmiotów gospodarczych 575
7. Stanowienie prawa korporacyjnego a interesy 577
8. Kompetencje prawotwórcze zarządu centralnego na przykładzie ustawodawstwa polskiego 578
9. Ustrojowe prawo korporacyjne 580
10. Decyzje dotyczące zwolnień grupowych 582
11. Kompetencje zarządu centralnego wywiedzione na podstawie wykładni systemowej . 584
12. Korporacyjne polityki mobilności 585
13. Korporacyjne polityki rekrutacji wewnętrznej . 586
14. Korporacyjne polityki przeciwdziałania dyskryminacji 587
15. Inne polityki korporacyjne . 588
16. Porozumienie o ustanowieniu europejskiej rady zakładowej lub ustaleniu sposobu informowania i konsultacji i regulamin działania rady . 588
17. Akty normatywne dotyczące tak zwanego uczestnictwa 590
18. Uwagi końcowe 592

Rozdział XXVIII. Zakładowe porozumienia administracyjne 595

1. O zakładowych porozumieniach administracyjnych w ogólności 595
2. Akty współdziałania na podstawie art. 208 k.p . 596
3. Umowa o prowadzeniu wspólnej działalności socjalnej 598
4. Uzgodnienia pracodawcy użytkownika i agencji pracy tymczasowej 600
5. Uzgodnienia w procesie stanowienia regulaminów 602
6. Ustalenia w procesie negocjowania porozumienia zbiorowego 607
7. Współdziałanie pracodawców w procesie przejęcia pracowników w trybie art. 231 k.p 609
8. Uwagi końcowe . 609

Zakończenie . 611

Bibliografia . 613
Literatura 613
Źródła prawa 633
Orzecznictwa sądowe . 638
Źródła internetowe 640