SPIS TREŚCI

WSTĘP  11

WPROWADZENIE W PROBLEMATYKĘ POSTMODERNISTYCZNYCH SPORÓW I TENDENCJI  17
Postmodernizm: koncepcje, problemy, terminologia  18
Humanizm jako punkt sporu we współczesnej filozofii  21
Pluralizm etyczny 24
Konsekwencje „zwrotu etycznego” – pluralizm interpretacyjny  27
Człowiek wobec literatury jako byt narracyjny  32
Implikacje etyczne dla dydaktyki polonistycznej  35

CZĘŚĆ PIERWSZA
ETYKA (PRE)ONTOLOGICZNA

ROZDZIAŁ 1
HEIDEGGEROWSKA DROGA OD ONTOLOGII FUNDAMENTALNEJ DO ETYKI. PROJEKT MYŚLENIA SPOSOBU BYCIA  41
1.1. Heideggerowska wizja humanizmu  43
Problem bycia (Sein) i bytu (Seienden)  43
Dasein – człowiek jako obecność  44
„Humanizm dość osobliwego rodzaju”  46
Spór o wykładnię bycia  47
1.2. Etyka źródłowa – problem ugruntowania  51
Problem winy i sumienia  52
Przeciw etyce wartościującej 52
Etyka jako zadomowienie  53
1.3. Myślenie jako etyczna postawa interpretacyjna  54

ROZDZIAŁ 2
KONCEPCJA HUMANIZMU INNEGO CZŁOWIEKA EMMANUELA LEVINASA. ODPOWIEDZIALNOŚĆ W FILOZOFII PIERWSZEJ  59
2.1. Humanistyczna koncepcja doświadczenia Drugiego  62
Humanizm jako filozofia bliźniego  63
Dobro jako istota bycia  64
Współczesny wymiar humanizmu Levinasa  65
2.2. Epifania twarzy – wydarzenie etycznie fundamentalne  67
Etyka jako fundament podmiotowości  68
Od kultury immanencji do kultury transcendencji  69
2.3. Odpowiedzialność wobec inności w etyce interpretacji  70

ROZDZIAŁ 3
DOŚWIADCZENIE CZŁOWIEKA W MYŚLI JÓZEFA TISCHNERA. SPOTKANIE NA SCENIE DRAMATU  75
3.1. Doświadczenie człowieka w spotkaniu  78
Człowiek jako istota dramatyczna  79
Twarz innego jako otwarcie horyzontu dobra  81
Dochodzenie do człowieczeństwa jako dojrzałości  83
3.2. Etyka jako droga od aksjologii i dobra do rozumienia zasad  85
Etyka jako twórcze doświadczenie wartości  85
Rozumienie siebie jako świadomość reguł  87
3.3. Dialogiczność etyki interpretacji  88

ROZDZIAŁ 4
KSZTAŁCENIE ODBIORU TEKSTU WOBEC (PRE)ONTOLOGICZNEJ ETYKI INTERPRETACJI 91
MODELE LEKTURY
Model 1. Interpretacja etyczna jako projekt myślenia (Jerzy Kosiński, Malowany ptak)  93
Model 2. Interpretacja etyczna jako odpowiedzialność wobec inności (Dorota Terakowska, Poczwarka)  97
Model 3. Interpretacja etyczna jako dialog (Olga Tokarczuk, Ostatnie historie)  101

CZĘŚĆ DRUGA
ETYKA POSTMODERNISTYCZNA

ROZDZIAŁ 1
BAUMANOWSKA KONCEPCJA CZŁOWIEKA PONOWOCZESNEGO. MORALNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ JEDNOSTKI  109
1.1. Ponowoczesna kondycja człowieka  112
Wcielenia człowieka ponowoczesnego  113
Poszukiwanie tożsamości w płynnym świecie  115
Człowiek w globalnej wiosce  117
1.2. Etyka ponowoczesna  117
Odpowiedzialność moralna jednostki  119
Moralność wobec niestabilnej rzeczywistości  121
1.3. Niepewność jako kategoria etyki interpretacji 122

ROZDZIAŁ 2
ESTETYCZNA WIZJA PODMIOTU MICHELA FOUCAULTA. ŻYCIE JAKO REDESKRYPCJA  125
2.1. Śmierć człowieka jako problem (anty)humanizmu  127
Człowiek wobec swego początku  128
Uwikłanie podmiotu w struktury wiedzy i władzy  129
Estetyczna koncepcja człowieka jako dzieła sztuki  130
2.2. Etyka postmodernistyczna  133
Praca nad sobą jako ethos  134
2.3. Introspektywność etyki interpretacji  135

ROZDZIAŁ 3
DERRIDOWSKA KONCEPCJA PRZEKRACZANIA I MARGINALIÓW.
DEKONSTRUKCJA JAKO RE-DEFINICJA  138
3.1. Dekonstrukcja jako wizja humanizmu  141
Kres człowieka jako jego początek  141
Człowiek wobec wołania innego  142
3.2. Etyka dekonstrukcji  144
Etyczna odpowiedź  145
Szacunek i odpowiedzialność wobec inności  145
3.3. Etyka interpretacji jako kontrsygnatura  147

ROZDZIAŁ 4
NEOPRAGMATYZM RICHARDA RORTY’EGO JAKO „SŁABA” REFLEKSJA. ŻYCIE JAKO WSPÓLNOTA LITERACKA  150
4.1. Humanizm etnocentryczny  152
Kultura jako fundament człowieka  153
Autokreacja człowieka  154
Wizja społeczeństwa jako kultury literackiej  155
4.2. Koncepcja etyki bez zasad  156
Problem postępu moralnego  157
4.3. Wrażliwość jako kategoria etycznej interpretacji  157

ROZDZIAŁ 5
KSZTAŁCENIE ODBIORU TEKSTU WOBEC POSTMODERNISTYCZNEJ ETYKI INTERPRETACJI 160
MODELE LEKTURY
Model 1. Interpretacja etyczna jako niepewność (Stefan Chwin, Żona prezydenta)  162
Model 2. Interpretacja etyczna jako introspekcja (Manuela Gretkowska, Polka)  167
Model 3. Interpretacja etyczna jako kontrsygnatura (Wojciech Kuczok, Gnój)  172
Model 4. Interpretacja etyczna jako wrażliwość (Wojciech Kuczok, Senność)  177

CZĘŚĆ TRZECIA
ETYKA HERMENEUTYCZNA

ROZDZIAŁ 1
GADAMEROWSKA WIZJA ŚWIATA I CZŁOWIEKA. HERMENEUTYKA JAKO DIALOGICZNOŚĆ I KONTYNUACJA  183
1.1. Humanizm Gadamera jako koncepcja dialogiczna  183
Język jako natura człowieka  187
Człowiek wobec tradycji  188
Tekst jako otwarcie człowieka na świat  189
1.2. Gadamerowska hermeneutyka jako etyka kontynuacji  190
Etyka jako postawa człowieka ku poznaniu siebie  192
1.3. Empatia w etycznej interpretacji  193

ROZDZIAŁ 2
HERMENEUTYKA PAULA RICOEURA JAKO GLOBALNA WIZJA CZŁOWIEKA. NARRACYJNE I ETYCZNE UKONSTYTUOWANIE PODMIOTU  196
2.1. Humanizm Ricoeura jako całościowa wizja człowieka  199
Hermeneutyka jako próba odnalezienia podmiotu  200
Człowiek wobec tekstu jako byt narracyjny 202
2.2. Etyka jako fundament struktury człowieka  203
Etyczna struktura tożsamości człowieka  205
Kwestia doświadczenia etycznego  207
2.3. Doświadczenie jako kategoria etyki interpretacji  208

ROZDZIAŁ 3
HERMENEUTYKA NIHILISTYCZNA GIANNIEGO VATTIMO. WIZJA „SŁABEJ” ONTOLOGII I ETYKI  211
4.1. Humanizm jako kryzys lub koncepcja słabego podmiotu  214
Wizja transparentnego społeczeństwa  215
4.2. Etyka hermeneutyczna  217
Hermeneutyka jako etyka komunikacji  218
Hermeneutyka jako etyka interpretacji  218
4.3. Pluralizm etyki interpretacji  219

ROZDZIAŁ 4
KSZTAŁCENIE ODBIORU TEKSTU WOBEC HERMENEUTYCZNEJ ETYKI INTERPRETACJI  222
MODELE LEKTURY
Model 1. Interpretacja etyczna jako empatia (Jacek Dehnel, Lala)  224
Model 2. Interpretacja etyczna jako doświadczenie (Olga Tokarczuk, Prawiek i inne czasy)  229
Model 3. Interpretacja etyczna jako pluralizm (Antoni Libera, Madame)  234

BIBLIOGRAFIA  239
INDEKS  259