Moi Panowie, z przykrością zmuszony jestem zakomunikować Panom, że jesteście wszyscy aresztowani. Uniwersytet Krakowski zawsze był centrum propagandy antyniemieckiej. Ogłosiliście Panowie teraz wykłady i rozpoczęliście przeprowadzanie egzaminów, nie pytając nas o zgodę. Tym samym okazaliście nam złą wolę i okazaliście się nieposłusznymi. Za to zostaniecie wszyscy przetransportowani do obozu jenieckiego w Rzeszy, gdzie pozostaniecie do końca wojny. Będziecie mieć wystarczająco dużo czasu na przemyślenie tego, co się stało.
SS-Sturmbannführer Bruno Müller, 6 listopada 1939 roku – w sali numer 56 imienia Józefa Szujskiego, w Collegium Novum, głównym budynku Uniwersytetu Jagiellońskiego

W osiemdziesiątą rocznicę podstępnego aresztowania pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Górniczej, Akademii Handlowej oraz grupy innych osób, dokonanego przez SS, oddajemy do rąk Czytelników pracę niezwykłą – Aktion gegen Universitäts-Professoren. Tytuł książki to jednocześnie właściwe hasło akcji przeprowadzonej na Uniwersytecie Jagiellońskim, będącej fragmentem działań okupanta przeciw polskiej inteligencji.

Monumentalne studium, powstałe na kanwie dokumentów archiwalnych, źródeł i różnorodnych opracowań, jest dziełem historyka, profesor Ireny Paczyńskiej, świadectwem jej pasji i zaangażowania w utrwalanie wiedzy o naukowym dziedzictwie uczelni.

Realia rozpoczynającego się w 1939 roku 576. roku akademickiego zdecydowanie różniły się od poprzednich w zderzeniu z okupacyjną rzeczywistością, jednak na dramatyczne wydarzenia, które rozegrały się 6 listopada, nikt nie mógł się przygotować. Zaproszonych na wykład profesorów podstępnie aresztowano i wywieziono.

Sonderaktion Krakau, historyczny fakt.

Ten historyczny fakt w nowej książce Ireny Paczyńskiej nie jest głównym bohaterem opowieści. Bohaterami utworu są ludzie, pracownicy nauki, postawieni w takiej sytuacji przez historię. Śledzimy ich losy w więzieniach, w obozach koncentracyjnych, poznajemy starania o uwolnienie, o ratunek przed śmiercią. Zwolnienia następują dzięki protestom środowisk naukowych, notom dyplomatycznym czy nieustającym i uporczywym zabiegom rodzin. Towarzyszymy ich powrotom, poznajemy stan zdrowia i warunki, z jakimi muszą się zmierzyć w Krakowie. Wielu włącza się w prace charytatywne, samopomocowe, a przede wszystkim rozpoczyna pracę naukową, bierze udział w tajnym nauczaniu uniwersyteckim i kształceniu przyszłych kadr naukowych. Niektórzy angażują się w działalność państwa podziemnego. Młodsi podejmują prace programowe i dyskusje dotyczące powojennej Polski.

Dzięki obiektywnej i skrupulatnej narracji Ireny Paczyńskiej można nie tylko wczuć się w pełną napięcia i niepewności atmosferę intelektualnego Krakowa początku okupacji, poznać zmagania z więzienną rzeczywistością, czy trudnego życia w warunkach terroru.

Szerokie tło wydarzeń i bogaty materiał źródłowy zadowoli również wymagającego historyka, a opracowanie może stać się źródłem wiedzy dla kolejnych pokoleń naukowców.
Aktion gegen Universitäts-Professoren, przeprowadzona w Krakowie 6 listopada 1939 roku, była jednym z działań skierowanych przeciwko polskiej inteligencji, kulturze i nauce, zaplanowanych przed najazdem Rzeszy Niemieckiej na Polskę, realizowanych w początkowym okresie wojny przez grupy operacyjne niemieckiej policji i służby bezpieczeństwa. Podstępne aresztowanie pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Górniczej i kilku naukowców z Akademii Handlowej oraz grupy innych osób, dokonane w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, było dziełem 2 Oddziału Operacyjnego, kierowanego przez SS-Sturmbannführera Bruno Müllera. W książce przeanalizowano uwarunkowania i przebieg tej operacji, dalsze losy uwięzionych w nazistowskich więzieniach i obozach, starania o ich uwolnienie, a także ich losy po zwolnieniu z obozu (omówiono stan zdrowia, warunki życia, pracę zarobkową, udział w różnych formach samopomocy społecznej, tajną działalność naukową, udział w tajnym nauczaniu i w innych formach działalności konspiracyjnej).

„Dzieło uważam za znakomite, bardzo potrzebne, przy tym spełniające ostatni apel-prośbę Stanisława Estreichera, by nie zmarnować ani nie zapomnieć męczeństwa uczonych. Uniwersytet czci pamięć swych wielkich uczonych i uczniów, Stanisława ze Skarbimierza, Mikołaja Kopernika, Jana Pawła II, przypomina też aresztowanie z 6 listopada 1939 roku, ponieważ tak jak wymienione osoby są jedynymi i niepowtarzalnymi w dziejach nauki europejskiej i światowej, tak również likwidacja i kaźń pracowników nauki jest czymś wyjątkowym i niespotykanym w skali światowej”.
Z recenzji prof. dra hab. Juliana Dybca

„Jest to najbardziej pogłębione studium dramatycznych wydarzeń sprzed 80 lat. Autorka wzięła pod uwagę bardzo wiele nieznanych dotąd źródeł archiwalnych i drukowanych, a także różnorodnych opracowań. Zakres wykorzystanych materiałów jest ogromny i zasługuje na najwyższe uznanie”.
Z recenzji prof. dra hab. Krzysztofa Stopki