Książka Kate Brown to fascynująca opowieść na temat losów regionu, który jest bardzo ważny dla zrozumienia polskiej historii, ale nie znalazł należytego miejsca w naszej historiografii. Niniejsza publikacja dotyczy rzeczywistości nie tylko Kresów znanych z opracowań na temat okresu międzywojennego, lecz także obszarów niegdyś należących do Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a później – w wyniku wojny polsko-bolszewickiej – włączonych do Związku Sowieckiego. Autorka przez analizę pewnej mikrorzeczywistości mówi również o powszechnych procesach, które zmieniły oblicze Europy i świata w XX wieku: tworzeniu „etnicznie czystych” państw narodowych, dyskryminacji mniejszości narodowych, a także dążeniu do klasyfikacji ludzi według ściśle określonych kategorii narodowych.

Kresy – biografia krainy, której nie ma to studium poświęcone zagadnieniom ważnym w poznawaniu zjawisk etniczności, teorii narodu, polityki narodowościowej, historii Związku Sowieckiego i historii kultury polskiej na Wschodzie. Autorka bada okoliczności, przebieg i konsekwencje eksperymentów politycznych prowadzonych w ZSRR celem implementacji ideologii komunistycznej i wytworzenia nowej tożsamości sowieckiej.

Przez stronice monografii Kate Brown przetacza się korowód barwnych postaci: chłopów pielgrzymujących do cudownych źródeł, rozśpiewanych chasydów i medytujących protestantów. Zjawiska i wydarzenia opisane w książce są często osadzone wokół konkretnych aktorów wydarzeń, ich opowieści, pamiętników oraz sprawozdań, w których w całej okazałości pojawia się dramat nie tylko ofiar, lecz także sprawców. Wszystko to skłania do zadumy nad skomplikowaną, nigdy czarno-białą rzeczywistością historyczno-społeczną. Nie popadając w nostalgię, autorka uczy wrażliwości na odmienność i obcość, a tym samym przełamuje stereotypy.

Kate Brown jest profesorem historii na Uniwersytecie Maryland, Baltimore Coumty, USA

---

Podtytuł pracy Kate Brown stanowi jej najlepszą charakterystykę – jest to biografia krainy, której nie ma, a zarazem biografia ludzi, którzy w niej już nie mieszkają. Opowieść o amorficznym korytarzu będących teatrem wojny i zniszczenia, rozciągniętym gdzieś pomiędzy tamtą Rosją i tamtą Polską, strefie buforowej od zawsze pogrążonej w politycznym niebycie. O peryferiach dla władców, wiecznych rubieżach, notorycznie marginalizowanych zarówno pod względem gospodarczym, jak i społecznym. Opinia Brown jest równie mocna, co celna: dwudziesty wiek, pełen technologicznych innowacji, uczynił z Kresów bękarta postępu (...)
„Kresy. Biografia krainy, której nie ma” uczy tego, że błędem jest ignorowanie marginesów i „politycznie nieistotnych” obszarów. Tam bowiem dochodziło do wydarzeń stanowiących zapis tego, co utraciliśmy.
Mirosław Szyłak-Szydłowski, wp.pl >>
 
Na pracę Brown można patrzeć z dwóch perspektyw – z jednej strony otrzymujemy niezwykle barwny korowód narodowości, które dawniej zamieszkiwały te obszary, z drugiej tragiczna historia tej ziemi skłania do zadumy nie tylko nad przeszłością, ale również nad teraźniejszością. Obszar dawniej zamieszkiwany przez Polaków, Ukraińców, Rosjan, Niemców i Żydów utracił swoje zróżnicowanie przy czynnym udziale ZSRR oraz hitlerowskich Niemiec, jednak rzeczywistość historyczno-społeczną skomplikowali również Polacy i Ukraińcy...                              
Marta Hołowaty, Histmag.org >>

Jeśli chcesz dowiedzieć się: w jaki sposób światy Kresów znikły niemal bez śladu, poznać niszczącą moc inwentaryzacji podporządkowującej populację według ustandaryzowanych, odgórnie narzuconych koncepcji narodu i postępu, to książka dla Ciebie. Sięgając po tą pozycję zapoznasz się z historią Kresów nie tylko w świetle wydzrzeń z XX wieku, ale począwszy od czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów, kiedy te obszary należały do naszych ziem, aż do momentu, kiedy to w wyniku wojny polsko-bolszewickiej zostały włączone do Związku Sowieckiego.
kresowiacy.com >>

Akademickie studium przybiera tu jednak barwną formę. Sugestywna narracja, w której oddani tradycji chasydzi, przedsiębiorczy protestanci czy chłopi pielgrzymujący do świętych źródeł na równi wydają się niezbędnymi bohaterami opowieści o Kresach, mimo osobistego tonu prowadzi jednak do trzeźwej analitycznej konkluzji: zniknięcie Kresów było efektem rozmyślnie prowadzonych działań władz usiłujących uporządkować i zmodernizować niejednoznaczny kulturowo obszar peryferii...                              
Portal historyczny polishhistory.pl >>