WPROWADZENIE  11

CZĘŚĆ I: BIOGRAFIKA W NAUKACH HUMANISTYCZNYCH I SPOŁECZNYCH

Rozdział 1: Biografia w ujęciu monograficznym – rzut oka na badania zagraniczne  21
1.1. Biografia między sztuką a nauką – André Maurois  21
1.1.1. Początki nowoczesnej biografii  22
1.1.2. Biografia: dzieło sztuki czy tekst naukowy?  22
1.1.3. Biografia jako ekspresja własnej osobowości piszącego  24
1.2. John A. Garraty o naturze biografii  25
1.2.1. Natura biografii  26
1.2.2. Problemy metodologiczne biografii  27
1.3. Sztuka biografii według Paula M. Kendalla  28
1.3.1. Teoretyk biografii musi być najpierw biografem  28
1.3.2. Biografia jako niemożliwy splot sztuki, nauki i warsztatu  29
1.3.3. Mimetyczność biografi i 30
1.3.4. Biografia współczesna: klasyfikacja gatunkowa  31
1.3.5. Biografia podwójnie zaangażowana 33
1.4. James L. Clifford o biografii jako składaniu całości z części  34
1.4.1 Biograf przy biurku i w terenie  35
1.4.2. Typologia biografii według Clifforda  36
1.4.3. Ile wolno biografowi powiedzieć?  38
1.5. Biografia Daniela Madelénata  39
1.5.1. Biograficzne przestrzenie  40
1.5.2. Spojrzenie z perspektywy ćwierćwiecza na „złoty wiek biografii ”  42
1.6. Trzy epoki biografii według François Dosse’a  43
1.7. Relacja biograficzna według Martine Boyer-Weinmann  45

Rozdział 2: Biografika w polskim literaturoznawstwie  49
2.1. Biografie literackie  51
2.1.1. Czesław Kłak i próba opisu „nowego gatunku literackiego”  52
2.1.2. Maria Jasińska: w poszukiwaniu wielkiej całości 53
2.1.3. Biografia w reporterskim zwierciadle  54
2.2. Biografie naukowe  57
2.2.1. Naukowość, referencyjność, niefikcjonalność w biografice naukowej  58
2.2.2. Paktowanie z czytelnikiem: o prawdzie jako umowie  60
2.2.3. Klasyfikacja biografii niefikcjonalnych  62
2.3. Pokłosie konferencji poświęconych biografice i biografistyce  70

Rozdział 3: Modele teoretyczne biografiki naukowej  79
3.1. Rzut oka na początki polskiej biografiki naukowej  80
3.2. Psychoanaliza w polskich badaniach biograficznych  83
3.2.1. Związek między dziełem a osobowością twórcy  85
3.2.2. Psychobiografia jako czytanie szyfru nieświadomości  86
3.2.3. Ocena modelu psychoanalitycznego  87
3.3. Strukturalistyczne koncepcje badań biograficznych  91
3.3.1. Pierwsza możliwość: rezygnacja z problematyki biografi cznej w badaniach literackich  93
3.3.2. Druga możliwość: dopasowanie biografii do ogólnych założeń strukturalizmu  96
3.3.3. Biografia dokumentalna – model Sławińskiego w praktyce  103
3.3.4. Trzecia możliwość: biografia wyłącznie jako faza wstępna badań literaturoznawczych  105
3.3.5. Ocena strukturalistycznych modeli biografii  106
3.4. Poststrukturalistyczne ujęcie biografii i badań biograficznych  109
3.4.1. Wpływ tez historiografii nieklasycznej na biografikę  110
3.4.2. Założenia biografii poststrukturalistycznej  112
3.4.3. Ocena modelu poststukturalistycznego  115
3.5. Podsumowanie  116

Rozdział 4: Biografia na pograniczach dyskursów i dyscyplin  119
4.1. Biografia: gatunek na pograniczach  120
4.1.1. Pogranicza literatury i literaturoznawstwa  120
4.1.2. Pogranicza literaturoznawstwa: między akceptacją a odrzuceniem  121
4.1.3. Pogranicza historii: między nauką a literaturą  122
4.1.4. Pogranicza naukowości: między prawdą a fikcją   124
4.1.5. Pogranicza interdyscyplinarne: między życiem a twórczością  128
4.1.6. Pogranicza władzy: podmiotowość badacza a podmiotowość twórcy  130
4.2. Biografia w przestrzeni interdyscyplinarnej  131
4.2.1. Interdyscyplinarność postulatywna  132
4.2.2. Psychologia jako kontekst konieczny biografii  137
4.2.3. Biografia jako zjawisko historyczne  140
4.3. Warunki interdyscyplinarności badań biograficznych  142
4.4. Problemy metodologiczne badań biograficznych  145

CZĘŚĆ II: BIOGRAFIA NAUKOWA W NOWEJ PERSPEKTYWIE

Rozdział 1: Biografia naukowa w sieci interakcji  151
1.1. Biografia naukowa: model interakcyjny  152
1.1.1. „Ja” biografa i narrator biograficzny  152
1.1.2. „Ty” empiryczne i odbiorca wirtualny  154
1.1.3. Obszar nauki, tradycji i kultury a horyzonty poznawcze biografii  155
1.1.4. Metody biografi czne i baza źródłowa a zakres biografii  156
1.1.5. Twórca – centrum dowodzenia i serce biografii naukowej  156
1.2. Trzy typy danych biograficznych  159
1.2.1. Perspektywa biologiczno-biograficzna w danych obiektywnych  161
1.2.2. Perspektywa podmiotowa w danych autobiograficznych  162
1.2.3. Perspektywa dokonań i jej miejsce w biografii  168
1.2.4. Dane biograficzne jako przestrzeń interakcji  169
1.3. Interakcyjny trójkąt twórczości Csikszentmihalyiego  169

Rozdział 2: Wymiary dzieła biograficznego  173
2.1. Wymiar założeń podstawowych biografii  174
2.2. Wymiar koncepcji człowieka  177
2.2.1. Psychodynamiczna koncepcja człowieka  178
2.2.2. Fenomenologiczna i humanistyczna koncepcja człowieka  179
2.2.3. Behawiorystyczna koncepcja człowieka  180
2.2.4. Poznawcza koncepcja człowieka  180
2.3. Wymiar teorii i metodologii badawczej  182

Rozdział 3: Dane źródłowe w biografii  185
3.1. Kalendaria życia i twórczości w badaniach literackich  187
3.2. Literaturoznawcze badania nad epistolografią twórców  190
3.2.1. List w kalejdoskopie definicji  190
3.2.2. Epistolografia w sieci paradoksów  192
3.2.3. Perspektywy badawcze epistolografii  194
3.2.4. Praktyki badawcze w literaturoznawczych analizach listów  197

Rozdział 4: Metody biograficzne w naukach społecznych  207
4.1. Metody biograficzne w socjologii  207
4.2. Metody biograficzne i psychobiograficzne w psychologii  210
4.2.1. Typy metod biograficznych w psychologii  211
4.2.2. Selekcja danych biograficznych  212
4.2.3. Uporządkowanie i klasyfikacja danych biograficznych  213
4.2.4. Ustanawianie związków przyczynowo-skutkowych  213
4.2.5. Psychobiografia celem czy środkiem?  214
4.3. Biografia i jej nowe miejsce w pedagogice  215
4.3.1. Biografia edukacyjna, czyli „uczenie się z życia”  216
4.3.2. Życie jako biografia – w perspektywie pedagogicznej  217
4.4. Między indywidualnością a prawami ogólnymi  218

Rozdział 5: Modele narracji biograficznej  223
5.1. Figura narratora–mozaicysty  223
5.2. Figura narratora–detektywa (reportera)  224
5.3. Figura narratora–muzealnika  225
5.4. Figura narratora–naukowca  225
5.5. Figura narratora–turysty  226
5.6. Figura narratora–psychoanalityka  226
5.7. Figura narratora–demaskatora  227
5.8. Figura narratora – „mówcy umarłych”  228
Rozdział 6: Kryteria oceny biografii naukowej  231

CZĘŚĆ III: METODA PSYCHOBIOGRAFICZNO-LITERATUROZNAWCZA

Rozdział 1: Założenia podstawowe metody psychobiograficzno-literaturoznawczej 237
1.1. Bieg życia człowieka według modelu Charlotte Bühler  239
1.1.1. Pełna a krótka struktura biegu życia  242
1.1.2. Cztery modele kulminacji życia  245
1.1.3. Kryzys wieku średniego w strukturze fazowej biegu życia  247
1.2. Model rozwoju twórczości w biegu życia  250
1.2.1. Proces twórczy: kluczowy moment w rozwoju wymiaru twórczości  250
1.2.2. Osobowość twórcza: ujęcie cechowe  252
1.2.3. Rozwój zdolności twórczych w biegu życia  262
1.2.4. Emocje i motywacje w procesie twórczym  265
1.3. Dzieło i jego miejsce w biografii  269
1.3.1. Autor, bohater, narrator – o biografizmie i psychologizmie raz jeszcze  269
1.3.2. Twórca jako podmiot czynności twórczych  271
1.3.3. Twórca znowu obecny?  273

Rozdział 2: Opis metody badawczej  283
2.1. Przebieg analizy metodą psychobiograficzno-literaturoznawczą  285
2.1.1. Wstępny etap literaturoznawczy  286
2.1.2. Wstępny etap psychologiczny  286
2.1.3. Właściwa analiza psychobiograficzna  286
2.1.4. Synteza danych w postaci ikon przebiegu życia twórcy  296
2.2. Wyniki analizy i sposoby ich przedstawienia  298
2.3. Psychobiografia naukowa jako efekt zastosowania MPL  311

Zakończenie  315
Bibliografia  317
Indeks osobowy  333
Indeks rzeczowy  339

ZAWARTOŚĆ PŁYTY CD
1. Konteksty poszerzające
1.1. Badania zagraniczne – biografika naukowa i literacka
1.2. Gatunki biograficzne
1.3. Rozważania historyków a biografika naukowa
1.4. Badania jakościowe w psychologii i socjologii
1.5. Biografia edukacyjna w pedagogice
1.6. Krytyka podejścia psychoanalitycznego w psychologii i filozofii
1.7. Egzystencjalna i fenomenologiczna koncepcja człowieka

2. Zastosowanie MAXQDA do analiz epistolograficznych
2.1. Opis narzędzia badawczego
2.2. Sposób wykorzystania programu do analiz epistolograficznych
2.3. Przykład zastosowania programu do analizy listów Adama Mickiewicza z lat 1849–1855

3. Inne materiały uzupełniające oraz ilustracje

4. Epilog książki: Bajka interdyscyplinarna